Recesja dziąseł: dlaczego dziąsła się cofają, czym grozi odsłonięta szyjka i kiedy przeszczep

Co to jest recesja dziąseł?

Recesja dziąseł to stan, w którym brzeg dziąsła przesuwa się w stronę wierzchołka korzenia i odsłania szyjkę oraz część korzenia zęba. Ząb wygląda wtedy na dłuższy, przy brzegu dziąsła widać żółtawy pas korzenia, a czasem pojawia się nadwrażliwość na zimno.

Cofające się dziąsła są bardzo częste. Przegląd opublikowany w czasopiśmie Amerykańskiego Towarzystwa Dentystycznego (JADA) w 2003 roku podaje, że co najmniej jedno miejsce z recesją ma 88% osób w wieku 65 lat i więcej oraz 50% osób w wieku 18 do 64 lat.

Recesja nie jest tym samym co paradontoza, czyli zapalenie przyzębia, choć choroba przyzębia jest jedną z jej przyczyn. O tym, jak rozpoznać i leczyć paradontozę, piszemy w osobnym artykule.

Dlaczego dziąsła się cofają?

Dziąsła cofają się zwykle z kilku przyczyn naraz, a największe znaczenie ma budowa samego dziąsła. Raport Światowych Warsztatów Periodontologicznych z 2017 roku (Cortellini i Bissada, 2018) wskazuje, że cienkie dziąsło i cienka kość wokół zęba są bardziej narażone na recesję, a recesje zdarzają się zarówno u osób o bardzo dobrej, jak i słabej higienie.

Często obwinia się zbyt mocne szczotkowanie, ale dowody są słabsze, niż się uważa. Przegląd systematyczny z 2007 roku uznał dane potwierdzające lub wykluczające związek szczotkowania z recesją za niejednoznaczne, więc technika mycia może się przyczyniać, ale nie jest dowiedzioną przyczyną. Ten sam raport z 2018 roku nie znalazł dowodów, że nadmierne siły zgryzowe prowadzą do recesji.

• Cienkie dziąsło i cienka kość wokół korzenia, czyli tak zwany cienki fenotyp dziąsła.
• Zapalenie przyzębia (paradontoza), które niszczy przyczep dziąsła także między zębami.
• Niedostateczna higiena, która podtrzymuje stan zapalny przy brzegu dziąsła.
• Leczenie ortodontyczne, które według raportu z 2018 roku może zwiększać ryzyko.
• Wypełnienia przy szyjce zęba, wymieniane w tym samym raporcie jako możliwy czynnik ryzyka.
• Wędzidełko wargi dolnej, które pociąga brzeg dziąsła przy siekaczach.

Czym grozi odsłonięta szyjka zęba?

Odsłonięta szyjka zęba grozi przede wszystkim nadwrażliwością i próchnicą korzenia, a przy postępującej recesji także dalszą utratą tkanek wokół zęba. Korzeń nie jest pokryty szkliwem, tylko cieńszym cementem i zębiną, więc łatwiej przewodzi bodźce i łatwiej ulega próchnicy.

W badaniu ponad 3 tysięcy młodych dorosłych z 7 krajów Europy (Journal of Dentistry, 2013) nadwrażliwość zębów wiązała się między innymi z recesją dziąseł i erozją szkliwa. Typowy jest krótki, ostry ból po zimnym napoju lub powietrzu, który mija po usunięciu bodźca.

Dla wielu osób równie ważny jest wygląd: recesja w przednim odcinku wydłuża zęby w uśmiechu. Zgłoś się do dentysty, gdy zauważysz, że dziąsło przy którymś zębie wyraźnie się obniżyło, gdy pojawi się nadwrażliwość albo gdy dziąsła krwawią, bo wtedy trzeba sprawdzić, czy przyczyną nie jest zapalenie przyzębia.

Jak dentysta ocenia recesję: typy RT1, RT2 i RT3

Dentysta ocenia recesję, mierząc sondą jej głębokość i szerokość, grubość dziąsła oraz to, czy doszło do utraty przyczepu także między zębami. Na tej podstawie przypisuje ją do jednego z trzech typów według klasyfikacji Cairo z 2011 roku, przyjętej przez Światowe Warsztaty Periodontologiczne w 2017 roku.

Typ recesji jest ważny, bo zmienia rokowanie zabiegu. Im większa utrata tkanek między zębami, tym mniejsza szansa, że przeszczep pokryje korzeń w całości, dlatego klasyfikacja pomaga uczciwie omówić z pacjentem możliwy efekt.

Jak zatrzymać cofanie się dziąseł?

Cofanie się dziąseł zatrzymuje się, usuwając lub ograniczając przyczynę, a nie samym zabiegiem. Recesja wywołana zapaleniem przyzębia wymaga najpierw leczenia przyzębia, a recesja przy cienkim dziąśle przede wszystkim delikatnej, ale dokładnej higieny i regularnej kontroli.

Ponieważ związek szczotkowania z recesją nie jest jednoznacznie dowiedziony, nikt nie może obiecać, że zmiana szczoteczki zatrzyma cofanie się dziąsła. Rozsądne jest jednak dobranie techniki i szczoteczki razem z dentystą lub higienistką.

• Myj zęby 2 razy dziennie pastą z fluorem, prowadząc szczoteczkę bez nadmiernego nacisku wzdłuż brzegu dziąsła.
• Czyść codziennie przestrzenie między zębami nicią lub szczoteczką międzyzębową dobraną do szerokości szpary.
• Lecz krwawiące dziąsła i zapalenie przyzębia, zanim zniszczą przyczep między zębami.
• Przed leczeniem ortodontycznym przy cienkim dziąśle zapytaj o ocenę przyzębia.
• Przy nadwrażliwości porozmawiaj z dentystą o paście lub preparatach do gabinetowego leczenia nadwrażliwości.
• Przychodź na kontrole, na których dentysta porówna pomiary recesji z poprzednimi.

Na czym polega przeszczep dziąsła i pokrycie recesji?

Pokrycie recesji to zabieg chirurgiczny z zakresu periodontologii, w którym dziąsło przesuwa się w stronę korony zęba, tak by przykryło odsłonięty korzeń, najczęściej razem z przeszczepem tkanki łącznej. Przeszczep pobiera się zwykle z podniebienia i umieszcza pod przesuniętym płatem dziąsła, żeby je pogrubić.

Zabieg wykonuje się w znieczuleniu miejscowym, przy jednym zębie albo kilku sąsiednich. Gdy dziąsło jest bardzo cienkie, a korzeń nie wymaga pokrycia, lekarz może zaproponować samo pogrubienie dziąsła przeszczepem, czyli augmentację tkanką miękką.

Przed zabiegiem trzeba opanować stan zapalny i ustalić przyczynę recesji, bo bez tego przeszczep traci sens. Zalecenia po zabiegu, w tym dotyczące jedzenia i mycia zębów w okolicy rany, lekarz przekazuje indywidualnie.

Jakie efekty daje pokrycie recesji według badań?

Pokrycie recesji przeszczepem tkanki łącznej z płatem przesuniętym koronowo wypada w badaniach korzystnie na tle innych metod, ale pełne pokrycie korzenia nie jest regułą. Przegląd Cochrane z 2018 roku (48 badań, tylko 1 o niskim ryzyku błędu) wykazał, że ta technika daje nieco większe zmniejszenie recesji niż sterowana regeneracja tkanek z membraną, przy dowodach niskiej jakości.

W przeglądzie z 2012 roku, obejmującym różne techniki, całkowite pokrycie korzenia uzyskano w 310 z 602 recesji, czyli w 51,5%, a przy głębszych recesjach szansa była mniejsza. U wielu pacjentów udaje się pokryć odsłonięty korzeń całkowicie lub w dużej części; szanse maleją przy głębszych recesjach i utracie przyczepu między zębami.

Ile kosztuje pokrycie recesji i czy jest na NFZ?

Koszt pokrycia recesji zależy od liczby zębów, rodzaju przeszczepu i tego, czy wcześniej trzeba leczyć przyzębie. Dlatego zakres i cena powstają dopiero po badaniu periodontologicznym.

W cenniku kliniki „Pokrycie pojedynczej recesji dziąsła” kosztuje 1 300 zł, „Pokrycie recesji dziąsła” ma cenę „od 2 000 zł”, a „Augmentacja tkanką miękką” cenę „od 1 500 zł”. Konsultacja periodontologiczna to 300 zł. Ostateczny zakres i koszt ustalane są na konsultacji, a ceny mogą się zmienić.

W wykazach świadczeń gwarantowanych NFZ z zakresu stomatologii nie ma zabiegów pokrycia recesji przeszczepem. NFZ finansuje dorosłym między innymi usunięcie kamienia raz w roku kalendarzowym, płukanie kieszonek dziąsłowych i kiretaż zamknięty, czyli leczenie przyczyny, a nie samo pokrycie korzenia. Stan prawny na 12 października 2026 roku.

Jak to wygląda w DentalBlue

W DentalBlue w Białymstoku recesję ocenia się w ramach periodontologii: od konsultacji periodontologicznej z pomiarem kieszonek i recesji, przez leczenie przyczyny, po zabiegi pokrycia recesji i augmentacji tkanką miękką. Zdjęcia potrzebne do oceny kości, czyli pantomogram i zdjęcia wewnątrzustne, a przy wskazaniach tomografię CBCT, wykonuje własna pracownia radiologiczna kliniki. Na wizycie bez bólu pacjent dostaje pisemny plan leczenia z cenami etapów; w cenniku ta wizyta kosztuje 300 zł.