Jak prawidłowo myć zęby: szczoteczka, pasta z fluorem, nitka i język według aktualnych zaleceń

Ile razy dziennie myć zęby i jak długo?

Zęby myje się co najmniej 2 razy dziennie: ostatni raz wieczorem, przed snem, i jeszcze raz o innej porze dnia. Tak zaleca brytyjski przewodnik profilaktyki Delivering better oral health (DBOH), przygotowany dla zespołów stomatologicznych przez brytyjski resort zdrowia, i jest to zalecenie o najwyższej sile.

Jedno mycie powinno trwać około 2 minut. Według DBOH tyle zajmuje dokładne oczyszczenie wszystkich powierzchni zębów, a osoby z chorobami dziąseł mogą potrzebować więcej czasu. Ten sam czas podaje brytyjska publiczna służba zdrowia (NHS).

Wieczornego mycia nie warto pomijać nawet po długim dniu, bo to jedyne, które wytyczne wskazują z nazwy. Drugie mycie może być rano albo o innej porze, która pasuje do twojego dnia.

Jak prawidłowo myć zęby krok po kroku?

Prawidłowe mycie zębów to kilka prostych czynności w stałej kolejności. Lista opiera się na zaleceniach DBOH, NHS i Amerykańskiego Stowarzyszenia Stomatologicznego (ADA); wytyczne nie narzucają jednej techniki ruchów szczoteczką, więc warto ją dopasować z higienistką lub dentystą.

• Najpierw oczyść przestrzenie między zębami szczoteczką międzyzębową lub nicią, sięgając tuż pod brzeg dziąsła.
• Nałóż pastę z fluorem w ilości dobranej do wieku; dorośli używają pasty o stężeniu 1350 do 1500 ppm fluoru.
• Szczotkuj wszystkie powierzchnie zębów: zewnętrzne, wewnętrzne i żujące, ze szczególną uwagą przy linii dziąseł.
• Prowadź szczoteczkę delikatnie, bez szorowania z siłą, przez około 2 minuty.
• Wypluj pianę, ale nie płucz ust wodą, żeby nie rozcieńczyć fluoru pozostałego na zębach.
• Jeśli używasz płukanki, sięgnij po nią o innej porze dnia, na przykład po obiedzie, a nie zaraz po myciu.
• Wymieniaj szczoteczkę co 3 do 4 miesięcy albo wcześniej, gdy włosie jest wyraźnie rozchylone lub postrzępione.

Jaka pasta z fluorem i ile ppm w zależności od wieku?

Dorośli powinni używać pasty z fluorem o stężeniu 1350 do 1500 ppm, a dzieci pasty 1000 ppm do 6. roku życia i 1450 ppm później, w ilości rosnącej z wiekiem. Stężenie fluoru podaje się na opakowaniu w ppm, czyli w częściach na milion.

Zalecenia dla dzieci pochodzą z wytycznych Europejskiej Akademii Stomatologii Dziecięcej (EAPD, 2019), która radzi też, by rodzic nadzorował mycie zębów co najmniej do 7. roku życia. Profilaktykę u najmłodszych szerzej opisuje artykuł o próchnicy u dzieci.

Pasty o wyższym stężeniu fluoru, 2800 lub 5000 ppm, dentysta zaleca osobom z aktywną próchnicą, do czasu jej opanowania. Nie są przeznaczone do stosowania na własną rękę.

Dorosłym z podwyższonym ryzykiem próchnicy DBOH zaleca dodatkowo lakier fluorkowy (2,26% fluorku sodu), nakładany w gabinecie 2 razy w roku. To uzupełnienie codziennej pasty z fluorem, a nie jej zamiennik.

Szczoteczka elektryczna czy manualna: co mówią badania?

Szczoteczka elektryczna usuwa płytkę nieco skuteczniej niż ręczna, ale obie, używane prawidłowo, wystarczają do codziennej higieny. Przegląd Cochrane z 2014 roku (56 badań, 4624 uczestników) wykazał, że po 1 do 3 miesiącach szczoteczki elektryczne zmniejszały płytkę o 11%, a zapalenie dziąseł o 6% bardziej niż ręczne; po ponad 3 miesiącach różnice wynosiły 21% i 11%.

Autorzy przeglądu oceniają jakość dowodów jako umiarkowaną i piszą, że kliniczne znaczenie tych różnic pozostaje niejasne. Najwięcej danych dotyczy szczoteczek z ruchem obrotowo-oscylacyjnym, a działania niepożądane były miejscowe i przemijające.

DBOH zaleca szczoteczkę ręczną albo elektryczną, w większości przypadków z małą główką i włosiem o średniej twardości. NHS uważa oba rodzaje za równie dobre, więc o wyborze może decydować wygoda, cena i to, którą szczoteczką rzeczywiście myjesz zęby przez pełne 2 minuty.

Nitkowanie zębów czy szczoteczki międzyzębowe?

Do czyszczenia przestrzeni między zębami służą szczoteczki międzyzębowe tam, gdzie się mieszczą, i nić lub taśma tam, gdzie szpary są ciasne. Tak zaleca DBOH, które radzi czyścić przestrzenie międzyzębowe codziennie, aż pod brzeg dziąsła, przed szczotkowaniem.

Przegląd Cochrane z 2019 roku (35 badań, 3929 dorosłych) podaje, że nić lub szczoteczki międzyzębowe dodane do szczotkowania mogą zmniejszać zapalenie dziąseł lub ilość płytki, a szczoteczki międzyzębowe mogą być skuteczniejsze niż nić. Pewność tych dowodów jest niska lub bardzo niska, a efekty mogą nie mieć dużego znaczenia klinicznego.

DBOH dodaje, że u osób z chorobami przyzębia szczoteczki międzyzębowe mogą działać lepiej niż nić. NHS wymienia też szczoteczki jednopęczkowe, z jednym małym pęczkiem włosia, jako możliwą alternatywę dla nici, szczególnie gdy między zębami są szpary.

Szczoteczkę międzyzębową dobiera się do szerokości szpary, a szpary między różnymi zębami bywają różne. Przy pierwszym doborze pomaga higienistka lub dentysta.

Czy irygator zastąpi nitkę?

Irygator nie ma tak dobrze udokumentowanego działania jak nić czy szczoteczki międzyzębowe, dlatego lepiej traktować go jako dodatek niż zamiennik. Przegląd Cochrane z 2019 roku ocenił dowody dla irygatorów i wykałaczek jako ograniczone i niespójne.

Jeśli irygator jest dla ciebie wygodny, możesz go używać, ale nie zamiast nici lub szczoteczki międzyzębowej tam, gdzie da się je wprowadzić.

Jeśli trudno ci używać nici, na przykład z powodu ciasnych szpar lub ograniczonej sprawności dłoni, porozmawiaj z higienistką o innych narzędziach. Szczoteczki międzyzębowe z uchwytem albo szczoteczki jednopęczkowe bywają łatwiejsze w użyciu, a szczoteczki międzyzębowe mają lepiej opisane działanie niż irygator.

Po co czyścić język i czy płukać usta po myciu?

Czyszczenie języka skrobaczką lub szczoteczką zaleca się głównie dla świeżości oddechu. Aktualny przegląd Cochrane z 2019 roku wykazał jednak tylko niewielką poprawę oddechu w ocenie dentysty i uznał te dowody za bardzo niepewne; przyczyny nieświeżego oddechu opisuje osobny artykuł.

Płukanie ust wodą po myciu zębów to częsty nawyk, który osłabia działanie pasty. DBOH i NHS zalecają wypluć nadmiar pasty i nie płukać, żeby nie rozcieńczyć fluoru, a NHS dodaje, że z tego samego powodu płukanki, także fluorkowej, nie używa się zaraz po szczotkowaniu.

Płukanki nie zastępują szczotkowania. Przegląd Cochrane dotyczący nieświeżego oddechu (44 badania) nie wykazał, by któraś z metod, w tym płukanki, działała wyraźnie lepiej od innych, a pewność wszystkich wyników była niska lub bardzo niska.

Najczęstsze błędy przy myciu zębów

Błędy przy myciu zębów rzadko wynikają z wyboru szczoteczki, częściej z nawyków. Te warto sprawdzić u siebie.

• Pomijanie wieczornego mycia, tego jednego, które wytyczne wskazują z nazwy.
• Płukanie ust wodą lub płukanką zaraz po szczotkowaniu.
• Mycie krótsze niż 2 minuty i omijanie wewnętrznych powierzchni zębów.
• Szorowanie z dużą siłą, które ściera szyjki zębów i może prowadzić do nadwrażliwości.
• Szczoteczka z rozchylonym, zniszczonym włosiem.
• Pomijanie przestrzeni między zębami, do których szczoteczka nie sięga.
• Pasta bez fluoru albo o stężeniu niższym niż zalecane dla dorosłych.

Jak to wygląda w DentalBlue

W DentalBlue w Białymstoku profilaktyka obejmuje higienizację, lakowanie i fluoryzację, a w zespole kliniki pracują higienistki stomatologiczne. W cenniku kliniki „Kompleksowa higienizacja (skaling, piaskowanie, fluoryzacja)” kosztuje 350 zł, „Fluoryzacja” 100 zł, a „Kontrola po higienizacji” 50 zł. Na wizycie warto poprosić o dobór szczoteczki międzyzębowej i wskazanie miejsc, które przy myciu są pomijane. Ostateczny zakres i koszt ustalane są na wizycie, a ceny mogą się zmienić.