Nieświeży oddech (halitoza): skąd się bierze, czy może być od żołądka i jak się go pozbyć

Skąd się bierze nieświeży oddech?

Nieświeży oddech powstaje najczęściej wtedy, gdy bakterie beztlenowe w jamie ustnej wytwarzają lotne związki siarki, głównie siarkowodór i merkaptan metylu. Przegląd z 2016 roku wskazuje, że głównym miejscem, w którym to się dzieje, jest nalot na grzbiecie języka, a kolejnym kieszonki przy chorych dziąsłach.

Halitoza jest częsta: zbiorcza analiza 13 badań oszacowała ją na 31,8%, czyli mniej więcej co trzecią osobę, choć wyniki poszczególnych badań bardzo się różniły.

Przejściowy zapach po mocno pachnących lub ostrych potrawach, alkoholu czy papierosie to co innego niż halitoza przewlekła, choć NHS, brytyjska publiczna służba zdrowia, wymienia te przyczyny obok siebie. Na tej samej liście są głodówki i drastyczne diety, problemy z zębami, suchość w ustach i refluks.

Nieświeży oddech: przyczyny w jamie ustnej i poza nią

Przyczyny nieświeżego oddechu dzielą się na te w jamie ustnej i te poza nią, a pierwsze zdecydowanie przeważają. W belgijskiej poradni zajmującej się nieświeżym oddechem, wśród 2000 pacjentów, przyczynę w jamie ustnej znaleziono u 76%: sam nalot na języku u 43%, zapalenie dziąseł lub przyzębia u 11%, a oba czynniki razem u 18%.

U 16% pacjentów tej poradni nie potwierdzono nieprzyjemnego zapachu (pseudohalitoza lub lęk przed nieświeżym oddechem), a przyczyny laryngologiczne i inne pozaustne dotyczyły 4%. Przegląd z 2016 roku podaje, że źródło w jamie ustnej ma co najmniej 90% przypadków.

Nalot na języku: dlaczego tak często odpowiada za zapach?

Nalot na języku to osad na grzbiecie języka, który według przeglądu z 2016 roku jest dominującym czynnikiem nieświeżego oddechu. W belgijskiej poradni był jedyną stwierdzoną przyczyną u 43% pacjentów, a u kolejnych 18% występował razem z chorobą dziąseł.

Czyszczenie języka zaleca NHS jako codzienny element higieny przy nieświeżym oddechu. Aktualny przegląd Cochrane z 2019 roku wykazał jednak tylko niewielką poprawę zapachu w ocenie dentysty po mechanicznym czyszczeniu języka i uznał te dowody za bardzo niepewne, więc czyszczenie języka jest jednym z elementów, a nie samodzielnym rozwiązaniem.

Język czyści się delikatnie, skrobaczką lub szczoteczką, bez ranienia błony śluzowej. Nalot, który nie schodzi, zmienia kolor albo towarzyszy mu ból lub pieczenie języka, warto pokazać dentyście.

Czy nieświeży oddech może być od dziąseł?

Choroby dziąseł są, po nalocie na języku, drugą najczęstszą przyczyną nieświeżego oddechu w jamie ustnej. Metaanaliza z 2017 roku podaje, że osoby z zapaleniem przyzębia (paradontozą) mają około trzykrotnie większą szansę na halitozę (iloraz szans 3,16).

Złogi w pogłębionych kieszonkach przy zębach leżą pod dziąsłem, poza zasięgiem szczoteczki i płukanki, dlatego w takiej sytuacji samo dokładniejsze mycie nie wystarcza. Potrzebne jest usunięcie kamienia i złogów w gabinecie, a przy paradontozie leczenie przyzębia, którego etapy opisuje artykuł o paradontozie i krwawiących dziąsłach.

Sygnałem, że źródło leży w dziąsłach, jest krwawienie przy myciu, obrzęk, cofanie się dziąseł albo rozchwiane zęby. Te objawy NHS wymienia jako powód do wizyty u dentysty.

Suchość w ustach a nieświeży oddech

Suchość w ustach sprzyja nieświeżemu oddechowi, a jedną z jej możliwych przyczyn są leki. Przegląd z 2013 roku wymienia suchość wywołaną lekami wśród czynników, które przyczyniają się do halitozy, a NHS uwzględnia suchość w ustach na liście przyczyn nieświeżego oddechu.

Jeśli podejrzewasz, że suchość w ustach wiąże się z lekami, nie odstawiaj ich samodzielnie. Powiedz o tym lekarzowi, który je przepisał, i dentyście, żeby razem ustalili, co można zmienić.

Zapach z ust a żołądek: kiedy przyczyna leży poza jamą ustną?

Zapach z ust rzadko pochodzi z żołądka: przyczyny laryngologiczne i inne pozaustne stwierdzono w belgijskiej poradni u 4% pacjentów. Przegląd z 2013 roku wymienia wśród nich choroby nosa i gardła (zapalenie zatok, zapalenie migdałków, kamienie migdałkowe), zakażenia płuc, refluks i zakażenie Helicobacter pylori, niewydolność wątroby lub nerek, kwasicę ketonową w cukrzycy i rzadką chorobę metaboliczną, trimetyloaminurię.

Jeśli dentysta nie znajdzie przyczyny w jamie ustnej, kolejnym krokiem jest lekarz rodzinny albo laryngolog. Warto wtedy powiedzieć o zgadze, odbijaniu, nawracającym zapaleniu gardła lub zatok i o przyjmowanych lekach.

Owocowy zapach z ust, przypominający zmywacz do paznokci, razem z silnym pragnieniem, częstym oddawaniem moczu, wymiotami, sennością lub głębszym niż zwykle oddechem może oznaczać kwasicę ketonową, także u osoby, która nie wie o swojej cukrzycy. To stan nagły: NHS zaleca w takiej sytuacji pilną pomoc szpitalną, czyli w Polsce SOR lub telefon pod 112.

Zdarza się też odwrotna sytuacja: ktoś jest przekonany, że ma nieświeży oddech, choć badanie tego nie potwierdza. W belgijskiej poradni dotyczyło to 16% pacjentów, a zapach oceniano tam obiektywnie, węchem przeszkolonej osoby (ocena organoleptyczna) i miernikiem związków siarki.

Jak pozbyć się nieświeżego oddechu?

Nieświeżego oddechu pozbywa się przez usunięcie jego źródła, a nie przez maskowanie zapachu. Przy przyczynie w jamie ustnej podstawą jest codzienna higiena, którą zaleca NHS i którą zbiera lista poniżej; płukanki i gumy do żucia nie zastępują mycia.

Przegląd Cochrane z 2019 roku (44 badania) nie wykazał, by któraś metoda leczenia nieświeżego oddechu, w tym płukanki, pasty i czyszczenie języka, była wyraźnie skuteczniejsza od innych, a pewność wszystkich wyników była niska lub bardzo niska. Jeśli domowa higiena nie pomaga po kilku tygodniach, rozsądniejszym krokiem od zmiany płukanki jest badanie.

• Myj zęby i dziąsła delikatnie, co najmniej 2 razy dziennie przez 2 minuty, pastą z fluorem.
• Codziennie czyść język skrobaczką lub szczoteczką.
• Codziennie czyść przestrzenie między zębami nicią lub szczoteczkami międzyzębowymi.
• Jeśli nosisz protezę, czyść ją codziennie zgodnie z zaleceniami dentysty.
• Nie pal, ogranicz alkohol oraz słodkie jedzenie i napoje.
• Po mocno pachnącym posiłku sięgnij po miętówki lub gumę do żucia bez cukru.
• Płukankę lub pastę antybakteryjną możesz wypróbować, ale jako dodatek, nie zamiast mycia.

Kiedy z nieświeżym oddechem iść do dentysty, a kiedy do lekarza?

Z nieświeżym oddechem warto iść do dentysty, jeśli nie mija po kilku tygodniach starannej higieny w domu, a wcześniej, gdy towarzyszą mu inne objawy. W sytuacjach z listy skontaktuj się z dentystą lub lekarzem.

• Krwawiące, obrzęknięte lub bolesne dziąsła, ból zęba albo rozchwiane zęby: wizyta u dentysty.
• Proteza, która uwiera albo trudno ją utrzymać w czystości: wizyta u dentysty.
• Ból gardła z gorączką, nawracające zapalenie zatok lub migdałków: lekarz rodzinny lub laryngolog.
• Częsta zgaga lub odbijanie kwaśną treścią: lekarz rodzinny.
• Owocowy zapach z ust z silnym pragnieniem, wymiotami, sennością lub głębszym oddechem: SOR lub 112.

Jak to wygląda w DentalBlue

Przy nieświeżym oddechu punktem wyjścia jest badanie zębów, dziąseł i języka. W DentalBlue w Białymstoku „Wizyta bez bólu” obejmuje zdjęcie panoramiczne, konsultację, badanie i pisemny plan leczenia (300 zł w cenniku kliniki). Gdy źródłem okazują się złogi lub dziąsła, w cenniku są „Kompleksowa higienizacja (skaling, piaskowanie, fluoryzacja)” za 350 zł i „Konsultacja periodontologiczna” za 300 zł. Ostateczny zakres i koszt ustalane są na wizycie, a ceny mogą się zmienić.