Ból zęba od zatok czy zapalenie zatok od zęba: jak je odróżnić i do kogo iść

Dlaczego zapalenie zatok może boleć jak ząb?

Zatoka szczękowa to wypełniona powietrzem przestrzeń w kości szczęki, której dno leży tuż nad korzeniami górnych zębów przedtrzonowych i trzonowych. Według stanowiska amerykańskiego towarzystwa endodontów (AAE) wierzchołki tych korzeni nierzadko przebijają dno zatoki i stykają się bezpośrednio z jej błoną śluzową. Według przeglądu z 2018 roku najbliżej dna leży zwykle jeden z korzeni drugiego zęba trzonowego.

Dlatego ból zębów przy zapaleniu zatok należy do jego typowych objawów. Brytyjska wytyczna NICE opisuje typowe objawy jako zatkany nos, wydzielinę, ból lub ucisk w okolicy twarzy albo zębów i osłabiony węch, a serwis Medycyna Praktyczna dodaje, że ból zatok nasila się po pochyleniu głowy, a przy zapaleniu zatok szczękowych mogą boleć zęby i pojawiać się nieświeży zapach z ust.

Ostre zapalenie zatok zwykle mija samo: NICE podaje typowy czas od 2 do 3 tygodni, a brytyjska służba zdrowia NHS do 4 tygodni. Jeśli objawy utrzymują się dłużej niż 10 dni albo nasilają się po 5 dniach, Medycyna Praktyczna zaleca wizytę u lekarza rodzinnego.

Jak odróżnić ból zęba od bólu zatok?

Ból zęba od zatok i ból samego zęba różnią się zwykle objawami towarzyszącymi, ale żaden pojedynczy objaw nie przesądza o przyczynie. Tabela zbiera sygnały opisane w wytycznych i przeglądach, a ostateczną odpowiedź daje badanie zęba i, gdy trzeba, laryngologa.

Ból od zimna, który długo się utrzymuje, i ból przy nagryzaniu to objawy, które AAE wiąże z zapaleniem miazgi i tkanek przy korzeniu. Przy zapaleniu zatoki wywołanym przez martwy ząb często ich jednak nie ma, dlatego brak bólu zęba nie wyklucza przyczyny zębowej.

Zapalenie zatok od zęba: skąd się bierze i jak często?

Zapalenie zatok od zęba, nazywane też zębopochodnym zapaleniem zatok, powstaje, gdy zakażenie przechodzi z zęba, z okolicy jego korzenia albo z miejsca zabiegu do zatoki szczękowej. Często powtarzana liczba 10 do 12% przypadków nie ma według AAE oparcia w danych; w badaniu 244 przypadków przewlekłego bakteryjnego zapalenia zatok szczękowych przyczynę zębową stwierdzono w 40,6%, a w innym badaniu w 72% zapaleń jednostronnych.

Przegląd literatury z 2018 roku podaje, że przy jednostronnym zapaleniu zatoki szczękowej odsetek ten może sięgać 75%. W analizie 674 pacjentów 65,7% przypadków wiązało się z zabiegiem, takim jak ekstrakcja, wszczepienie implantu albo podniesienie dna zatoki, 25,1% ze zmianą przy wierzchołku korzenia, a 8,3% z zapaleniem przyzębia, czyli paradontozą (Little i wsp., 2018).

Typowe objawy to ropna wydzielina z nosa, często z jednej strony, przykry zapach lub smak, ból lub ucisk twarzy i zatkany nos. Ból zęba zgłasza tylko około jednej trzeciej chorych, dlatego taka przyczyna bywa przeoczona.

Jak dentysta sprawdza, czy winny jest ząb?

Dentysta sprawdza, czy miazga zęba żyje i czy tkanki przy korzeniu są w stanie zapalnym: wykonuje test na zimno i test elektryczny, opukuje i uciska ząb, mierzy kieszonki dziąsłowe i ocenia ruchomość. AAE podkreśla, że zdrowa, żywa miazga nie wywołuje zapalenia zatoki; robią to zęby z martwą, zakażoną miazgą albo z nieudanym leczeniem kanałowym.

Zwykłe zdjęcie wewnątrzustne w bocznym odcinku szczęki bywa trudne do oceny, bo na korzenie nakładają się inne struktury kostne. W jednej serii przypadków rutynowe badanie stomatologiczne ze zdjęciami nie wykryło zębopochodnego zapalenia zatok w 86% przypadków, a stożkowa tomografia komputerowa (CBCT) małego pola według AAE znacznie poprawia wykrywanie takich źródeł. Wskazania do tomografii i dawki promieniowania omawiamy w artykule o CBCT i pantomogramie.

Międzynarodowy konsensus z 2021 roku podkreśla, że rozpoznanie wymaga zwykle współpracy dwóch lekarzy: laryngolog potwierdza zapalenie zatoki, najczęściej w badaniu endoskopowym nosa, a dentysta potwierdza chorobę zęba w badaniu i na zdjęciach (Craig i wsp., 2021).

Jak leczy się zapalenie zatok od zęba?

Leczenie zapalenia zatok od zęba zaczyna się od usunięcia jego źródła: AAE wymienia leczenie endodontyczne (kanałowe), zabieg chirurgiczny przy wierzchołku korzenia albo usunięcie zęba. Sam antybiotyk według AAE nie usuwa przyczyny i nie jest rozwiązaniem ostatecznym, a operacja zatoki bez leczenia zęba nie wystarcza.

Samo leczenie zęba nie zawsze wystarcza. W badaniu 39 pacjentów z całkowicie zajętą jedną zatoką objawy ustąpiły po leczeniu zęba u 20 osób, a 19 potrzebowało dodatkowo zabiegu na zatoce, dlatego po leczeniu potrzebne są kontrole, a czasem także leczenie laryngologiczne.

Połączenie ustno-zatokowe po usunięciu górnego zęba: co trzeba wiedzieć?

Połączenie ustno-zatokowe to otwór między jamą ustną a zatoką szczękową, który czasem powstaje przy usuwaniu górnego zęba trzonowego, ósemki albo przedtrzonowca lub przy wydobywaniu złamanego korzenia. Brytyjskie Stowarzyszenie Chirurgów Jamy Ustnej (BAOS) opisuje, że płyny przechodzą wtedy z ust do zatoki i wypływają nosem, a nieleczone połączenie może przejść w przetokę i zapalenie zatoki.

Niewielkie połączenie, poniżej 2 mm, bez zakażenia zatoki może zamknąć się samo, ale większe, powyżej 5 mm, rzadko goi się bez zabiegu, a przegląd z 2019 roku zaleca zamknięcie w ciągu 24 do 48 godzin (Parvini i wsp., 2019). Lekarz rozpoznaje połączenie między innymi próbą wydmuchania powietrza przy zaciśniętym nosie; wynik ujemny go nie wyklucza, a dokładny obraz daje tomografia.

Zabieg polega zwykle na przesunięciu płata dziąsła nad otwór w znieczuleniu miejscowym i według BAOS jest skuteczny w 95% przypadków. Po zamknięciu połączenia, przez okres zalecony przez chirurga, obowiązują proste środki ostrożności z listy poniżej.

• Nie wydmuchuj nosa i nie kichaj z zaciśniętym nosem ani z zamkniętymi ustami, bo rośnie wtedy ciśnienie w zatoce.
• Nie pal tytoniu i nie pij przez słomkę.
• Nie nadmuchuj balonów ani materacy, nie graj na instrumentach dętych, nie nurkuj.
• Jedz miękkie potrawy i unikaj twardych lub ostrych kęsów, które mogą podrażnić ranę.

Kiedy z bólem zatok i zęba jechać na SOR lub dzwonić pod 112?

Większość zapaleń zatok i bólów zębów nie wymaga szpitala, ale niektóre objawy oznaczają zagrożenie, którego nie wolno przeczekać. NICE kieruje do szpitala chorych z objawami ciężkiego zakażenia ogólnego, powikłań w okolicy oczodołu lub wewnątrzczaszkowych, a Medycyna Praktyczna przy takich objawach wskazuje SOR, a przy zagrożeniu życia wezwanie karetki.

Powikłania wewnątrzczaszkowe są bardzo rzadkie, ale przy każdym z objawów z listy jedź na SOR lub zadzwoń pod 112; to nie jest sytuacja na zwykłą wizytę u dentysty.

• Obrzęk lub zaczerwienienie powieki i okolicy oka albo wysunięcie gałki ocznej.
• Podwójne widzenie, ograniczony ruch gałki ocznej albo nagłe pogorszenie wzroku.
• Silny ból głowy, obrzęk nad czołem, sztywność karku lub objawy neurologiczne, na przykład niedowład.
• Wysoka gorączka z szybko narastającym obrzękiem twarzy.
• Trudność w oddychaniu, mówieniu lub połykaniu: od razu 112.

Jak to wygląda w DentalBlue

W DentalBlue w Białymstoku zdjęcie zatok, zdjęcia wewnątrzustne i tomografię CBCT wykonuje własna pracownia radiologiczna kliniki, a leczenie i powtórne leczenie kanałowe prowadzone jest pod mikroskopem. Usunięcie zęba i zabiegi chirurgiczne wykonuje się w znieczuleniu miejscowym albo, u pacjentów zakwalifikowanych, w znieczuleniu ogólnym. W cenniku kliniki „Zdjęcie zatok” kosztuje 100 zł, „Tomografia komputerowa, szczęka lub żuchwa” 300 zł, a „Plastyka zatoki szczękowej” 300 zł. Ostateczny zakres i koszt ustala lekarz po badaniu, a ceny mogą się zmienić. Potwierdzenie i leczenie samego zapalenia zatok należy do laryngologa.