Jaka pasta do zębów: jak czytać skład, ile ppm fluoru, pasta z hydroksyapatytem i pasty wybielające

Jak czytać etykietę pasty do zębów?

Etykieta pasty do zębów mówi najwięcej w dwóch miejscach: przy stężeniu fluoru podanym w ppm, czyli częściach na milion, i w składzie, gdzie widać związek fluoru oraz składniki czynne. Unijne rozporządzenie o produktach kosmetycznych (WE) nr 1223/2009 dopuszcza w pastach najwyżej 0,15% fluoru, czyli 1500 ppm, i wymaga podania na opakowaniu, jaki związek fluoru zawiera produkt.

Pasty zawierające od 0,1 do 0,15% fluoru, jeśli nie są oznaczone jako przeznaczone tylko dla dorosłych, muszą mieć ostrzeżenie, które w polskiej wersji dyrektywy Komisji 2007/53/WE brzmi: „U dzieci poniżej sześciu lat stosować ilość pasty wielkości ziarnka grochu pod kontrolą dorosłych, aby zminimalizować ryzyko połknięcia” (stan prawny na 24 października 2026).

Lista pomaga szybko sprawdzić, czego szukać na opakowaniu.

• Stężenie fluoru: dla dorosłych 1350 do 1500 ppm, dla dzieci według wieku.
• Związek fluoru w składzie (INCI): sodium fluoride, sodium monofluorophosphate albo stannous fluoride, czyli fluorek cyny.
• Składnik czynny dopasowany do potrzeby, na przykład azotan potasu (potassium nitrate) przy nadwrażliwości.
• Laurylosiarczan sodu (sodium lauryl sulfate, SLS), jeśli masz nawracające afty i chcesz go unikać.
• Hasła na froncie opakowania, takie jak „naturalna” czy „ziołowa”, które same w sobie nie mówią nic o ochronie przed próchnicą.

Ile ppm fluoru w paście do zębów dla dorosłego i dziecka?

Dorosły powinien używać pasty z 1350 do 1500 ppm fluoru, a dziecko pasty o stężeniu dobranym do wieku. Brytyjski przewodnik profilaktyki Delivering better oral health (DBOH) zaleca dorosłym mycie zębów co najmniej 2 razy dziennie pastą 1350 do 1500 ppm i wyplucie piany bez płukania ust wodą.

Wytyczne Europejskiej Akademii Stomatologii Dziecięcej (EAPD, 2019) zalecają dzieciom pastę 1000 ppm do 6. roku życia i 1450 ppm później. Polscy eksperci (2019) zalecają 1000 ppm w ilości ziarnka ryżu do 3 lat, w wieku 3 do 6 lat ilość ziarnka grochu i 1000 ppm, a przy wysokim ryzyku próchnicy 1450 ppm; szczegóły ilości pasty opisuje artykuł o myciu zębów.

Stężenie ma znaczenie. Przegląd Cochrane z 2010 roku podaje zmniejszenie próchnicy o 23% dla past 1000 do 1250 ppm i o 36% dla past 2400 do 2800 ppm, a pasty o stężeniu 440 do 550 ppm i niższym nie różniły się istotnie od placebo.

Pasta z fluorem czy bez fluoru?

Pasta z fluorem chroni przed próchnicą lepiej niż pasta bez fluoru, co potwierdzają przeglądy Cochrane. Aktualizacja przeglądu z 2019 roku (96 badań) potwierdziła korzyść z pasty z fluorem w porównaniu z pastą bez fluoru, także u dorosłych, a działania niepożądane, jeśli je badano, były minimalne.

DBOH zaleca, by osobom wybierającym pastę bez fluoru mówić o utracie efektu przeciwpróchnicowego i o większej potrzebie ograniczania cukru. Obawy dotyczące bezpieczeństwa fluoru, w tym fluorozy i raportu o IQ, omawia osobny artykuł o tym, czy fluor jest szkodliwy.

Pasta z hydroksyapatytem: czy może zastąpić fluor?

Pasta z hydroksyapatytem bez fluoru ma obiecujące, ale wciąż skąpe dowody, dlatego wytyczne nadal opierają się na fluorze. Przegląd Wierichsa i wsp. z 2022 roku uznał, że mała liczba badań klinicznych, krótka obserwacja i wysokie ryzyko błędu nie pozwalają na jednoznaczne wnioski, a część badań finansowali lub publikowali producenci.

W 18-miesięcznym badaniu Paszyńskiej i wsp. (2023) pasta z hydroksyapatytem nie wypadła gorzej od pasty z fluorem 1450 ppm. Spośród 189 dorosłych badanie zgodnie z protokołem ukończyło 171 osób; w tej analizie wskaźnik DMFS (powierzchnie z próchnicą, utracone lub wypełnione) nie wzrósł u 89,3% osób stosujących hydroksyapatyt i 87,4% stosujących pastę z fluorem. Trzech autorów było jednak pracownikami firmy związanej z producentem. Metaanaliza Chatzidimitriou i wsp. (2025) objęła tylko 4 badania i nie wykazała różnic wobec pasty z fluorem.

Rozporządzenie Komisji (UE) 2024/858 dopuszcza nanohydroksyapatyt w pastach do zębów w stężeniu do 10%, pod warunkami dotyczącymi kształtu cząstek. Jeśli rozważasz pastę bez fluoru, omów to z dentystą, zwłaszcza przy aktywnej próchnicy lub u dziecka.

Pasta na nadwrażliwość i na dziąsła: które składniki działają?

Pasta na nadwrażliwość działa, jeśli zawiera składnik o udokumentowanym działaniu i używasz jej codziennie przez kilka tygodni. Metaanaliza sieciowa Martins i wsp. z 2020 roku (125 badań, 12 541 pacjentów) wykazała z umiarkowaną pewnością przewagę nad zwykłą pastą z fluorem między innymi dla fluorku cyny, soli potasu, argininy i fosfokrzemianu wapniowo-sodowego; więcej opisuje artykuł o nadwrażliwości zębów.

Przy zapaleniu dziąseł znaczenie ma fluorek cyny. Przegląd Paraskevasa i van der Weijdena z 2006 roku (15 publikacji) wykazał, że pasty z fluorkiem cyny zmniejszają zapalenie dziąseł i płytkę w porównaniu ze zwykłą pastą, a metaanaliza Figuero i wsp. z 2019 roku najsłabsze wyniki odnotowała dla past z sanguinaryną i sodą oczyszczoną.

Tabela zestawia potrzeby, składniki do szukania w składzie i siłę dowodów. Pasta nie zastąpi leczenia: krwawiące dziąsła wymagają usunięcia kamienia, a nadwrażliwość jednego zęba wymaga badania.

Pasta wybielająca: czy szkodzi zębom?

Pasta wybielająca usuwa głównie przebarwienia powierzchowne, ale może wywoływać działania niepożądane także przy stosowaniu zgodnym z przeznaczeniem; znaczenie mają skład, ścieralność pasty i stan zębów. Metaanaliza Devili i wsp. z 2020 roku wykazała, że pasty wybielające usuwają więcej przebarwień niż zwykłe, ale działania niepożądane występowały w nich częściej (ryzyko względne 1,74), przy dowodach niskiej do umiarkowanej jakości.

Pasta wybielająca działa głównie środkami ściernymi, które mechanicznie usuwają przebarwienia z powierzchni zęba, jak opisuje Amerykańskie Stowarzyszenie Stomatologiczne (ADA). W Unii Europejskiej produkty sprzedawane bez udziału dentysty mogą zawierać najwyżej 0,1% nadtlenku wodoru, dlatego pasta nie zmieni naturalnego koloru zęba tak jak wybielanie u dentysty.

Ścieralność pasty opisuje wskaźnik RDA; ADA przyznaje swój znak jakości tylko pastom o RDA nie wyższym niż 250. Przy zużyciu zębów, na przykład przy erozji szkliwa, DBOH radzi unikać past silnie ściernych, a dla past z węglem aktywnym przegląd Brooksa i wsp. z 2017 roku nie znalazł danych potwierdzających ich bezpieczeństwo i skuteczność.

Pasta 5000 ppm: kiedy zaleca ją dentysta?

Pastę z 5000 ppm fluoru dentysta zaleca osobom z aktywną próchnicą, zwykle do czasu jej opanowania, i nie jest ona przeznaczona do stosowania na własną rękę. DBOH przewiduje dla dorosłych z aktywną próchnicą korony lub korzenia pastę 2800 ppm od 10. roku życia albo 2800 lub 5000 ppm od 16. roku życia.

Polscy eksperci (2019) dopuszczają pastę 5000 ppm wyłącznie z zalecenia dentysty i u osób powyżej 16 lat. Pasta o takim stężeniu przekracza unijny limit 1500 ppm dla kosmetyków i jest w Polsce zarejestrowana jako produkt leczniczy wydawany bez recepty, ale jej stosowanie należy uzgodnić z dentystą.

Dobór pasty i profilaktyka w DentalBlue

W DentalBlue w Białymstoku profilaktyka obejmuje higienizację, lakowanie i fluoryzację, a w zespole pracują higienistki stomatologiczne. O tym, czy wystarczy zwykła pasta z fluorem, czy potrzebna jest pasta o wyższym stężeniu albo z innym składnikiem czynnym, decyduje dentysta po badaniu i ocenie ryzyka próchnicy. W cenniku kliniki pozycja „Fluoryzacja” kosztuje 100 zł, a „Kompleksowa higienizacja (skaling, piaskowanie, fluoryzacja)” 350 zł. Ostateczny zakres i koszt ustalane są na wizycie, a ceny mogą się zmienić.