Nadwrażliwość zębów: dlaczego zęby bolą od zimnego, co pomaga i kiedy to nie jest nadwrażliwość

Co to jest nadwrażliwość zębów?

Nadwrażliwość zębów, a dokładniej nadwrażliwość zębiny, to krótki, ostry ból wywołany bodźcem, takim jak zimno, podmuch powietrza, dotyk, słodkie lub kwaśne, którego nie da się przypisać innej wadzie ani chorobie zęba. Tak brzmi definicja używana w piśmiennictwie od 1997 roku, a jej ostatnia część jest najważniejsza: nadwrażliwość rozpoznaje się dopiero po wykluczeniu próchnicy, pęknięcia i zapalenia miazgi.

Ból bierze się z odsłoniętej zębiny, czyli tkanki leżącej pod szkliwem na koronie i pod dziąsłem na korzeniu. Zębinę przenikają drobne kanaliki wypełnione płynem; gdy bodziec poruszy tym płynem, reagują zakończenia nerwowe w miazdze. To wyjaśnienie nazywa się teorią hydrodynamiczną.

Metaanaliza z 2019 roku szacuje, że nadwrażliwość zębów dotyczy około 1 na 9 dorosłych (11,5%), choć wyniki pojedynczych badań bardzo się różnią. W europejskim badaniu 3187 osób w wieku 18 do 35 lat, prowadzonym w gabinetach stomatologicznych, ból na podmuch zimnego powietrza wywołano u 41,9% badanych, a nadwrażliwość zgłosiło w ankiecie 26,8%.

Dlaczego zęby bolą od zimnego? Najczęstsze przyczyny

Zęby bolą od zimnego, gdy zębina traci osłonę: szkliwo na koronie albo dziąsło i cement na korzeniu. Najczęściej dzieje się to na szyjkach zębów, przy brzegu dziąsła, dlatego nadwrażliwość zębów na zimno często obejmuje kilka sąsiednich zębów naraz.

W europejskim badaniu młodych dorosłych nadwrażliwość wiązała się przede wszystkim ze ścieraniem erozyjnym szkliwa i z recesją dziąseł, a także z refluksem, wymiotami, napojami energetycznymi, paleniem i kwaśną dietą. Lista zbiera przyczyny opisywane w przeglądach.

• Erozja szkliwa: rozpuszczanie szkliwa przez kwasy z napojów, owoców i soków albo z żołądka, przy refluksie i częstych wymiotach.
• Szczotkowanie ze zbyt dużą siłą lub twardą szczoteczką, które ściera tkanki przy szyjkach zębów.
• Zgrzytanie i zaciskanie zębów (bruksizm), które ściera powierzchnie zębów i może odsłonić zębinę.
• Cofanie się dziąseł (recesja), które odsłania korzeń pokryty jedynie cienką warstwą cementu.
• Choroby przyzębia i ich leczenie, po którym odsłonięte powierzchnie korzeni bywają bardziej wrażliwe.
• Wybielanie zębów, po którym nadwrażliwość pojawia się często, ale zwykle mija w ciągu kilku dni.

Nadwrażliwość czy coś innego? Objawy i ich możliwe przyczyny

Prawdziwa nadwrażliwość zębiny mija, gdy bodziec zniknie: ból trwa sekundy, nie minuty. Ból, który utrzymuje się po zimnym lub ciepłym, sugeruje zapalenie miazgi, a ból przy nagryzaniu pęknięcie zęba; podobne objawy dają też próchnica, nieszczelne lub świeże wypełnienie, niedawne wybielanie i choroby dziąseł.

Tabela pomaga ocenić, jak pilna jest wizyta, ale nie zastępuje badania. Rozpoznanie wymaga obejrzenia zęba, a często także zdjęcia RTG.

Jaka pasta na nadwrażliwość zębów działa?

Pasta na nadwrażliwość zębów działa, jeśli zawiera składnik, który zamyka kanaliki zębiny albo wycisza reakcję nerwu, i jeśli używa się jej codziennie. Metaanaliza sieciowa z 2020 roku (125 badań, 12 541 pacjentów) wykazała z umiarkowaną pewnością przewagę nad zwykłą pastą z fluorem dla grup składników wymienionych na liście poniżej.

Pastę do zębów wrażliwych warto stosować codziennie przez kilka tygodni, zanim oceni się efekt. Brytyjska fundacja Oral Health Foundation przypomina, że działanie utrzymuje się tylko przy regularnym używaniu, i radzi, by wieczorem wetrzeć niewielką ilość pasty w bolesne miejsce.

Skład warto sprawdzać na opakowaniu, bo różne składniki najlepiej wypadały przy różnych bodźcach. Nazwa handlowa i hasło „na nadwrażliwość” same w sobie niczego nie mówią.

• Fluorek cyny, sam lub w połączeniu z solami potasu: zmniejszał ból wywołany dotykiem.
• Fosfokrzemian wapniowo-sodowy: zmniejszał ból wywołany dotykiem i zimnem.
• Arginina: zmniejszała ból wywołany podmuchem powietrza.
• Sole strontu oraz sole potasu, na przykład azotan potasu: zmniejszały ból wywołany dotykiem.

Co jeszcze pomaga na nadwrażliwość w domu?

Domowe sposoby na nadwrażliwość zębów polegają głównie na tym, żeby nie odsłaniać zębiny dalej. Zmiana nawyków działa powoli, ale chroni szkliwo i dziąsła przed dalszym ubytkiem.

• Używaj miękkiej szczoteczki i myj zęby delikatnymi ruchami, bez szorowania z siłą.
• Myj zęby 2 razy dziennie pastą z fluorem, a po myciu wypluj pastę zamiast płukać usta wodą.
• Ogranicz częstość kwaśnych napojów i nie przetrzymuj ich w ustach; brytyjskie zalecenia dopuszczają picie ich przez szeroką słomkę.
• Po wymiotach przepłucz usta i nie szczotkuj zębów od razu. Poza tą sytuacją nie ma mocnych dowodów, że czekanie z myciem po kwaśnym posiłku chroni szkliwo.
• Jeśli masz częstą zgagę lub refluks, lecz je u lekarza, bo kwas z żołądka jest jedną z przyczyn erozji.
• Jeśli ktoś zauważył, że zgrzytasz zębami w nocy, powiedz o tym dentyście.

Jak wygląda leczenie nadwrażliwości u dentysty?

Leczenie nadwrażliwości u dentysty zaczyna się od sprawdzenia, czy to na pewno nadwrażliwość, a potem polega najczęściej na pokryciu wrażliwych miejsc preparatem, który zamyka kanaliki zębiny. Metaanaliza sieciowa 40 badań wykazała, że preparaty uszczelniające, na przykład lakiery, a także lasery i ich połączenia działają lepiej niż placebo, a między sobą nie różnią się istotnie.

Gdy szyjki zębów są wyraźnie starte, dentysta może pokryć je wypełnieniem, a przy cofniętym dziąśle ocenić, czy wskazany jest zabieg pokrycia recesji. Może też zalecić pastę o wyższym stężeniu fluoru.

W cenniku kliniki pozycja „Leczenie nadwrażliwości Duraphat za 1 ząb” kosztuje 40 zł, a „Leczenie nadwrażliwości preparat Tokuyama” 100 zł. Liczba zębów i wybór preparatu zależą od badania; ostateczny zakres i koszt ustalane są na wizycie, a ceny mogą się zmienić.

Nadwrażliwość po wybielaniu: ile trwa i co robić?

Nadwrażliwość po wybielaniu zębów jest częsta i zwykle przejściowa. Amerykańskie Stowarzyszenie Stomatologiczne (ADA) podaje, że łagodną lub umiarkowaną nadwrażliwość odczuwa na początku leczenia nawet do dwóch trzecich osób; przy nakładkach lub paskach może pojawić się w ciągu 2 do 3 dni i zwykle ustępuje do czwartego dnia po zakończeniu zabiegów.

Podrażnienie dziąseł, drugi częsty objaw, według ADA również jest zwykle przemijające. Jeśli ból po wybielaniu jest silny albo nie mija po kilku dniach, skontaktuj się z dentystą prowadzącym wybielanie, zanim nałożysz kolejną porcję preparatu.

Metody wybielania, przepisy dotyczące stężeń nadtlenku i przeciwwskazania opisuje osobny artykuł o wybielaniu zębów.

Kiedy z nadwrażliwością zębów iść do dentysty?

Z nadwrażliwością zębów warto iść do dentysty, jeśli ból jest silny, trwa dłużej niż kilka tygodni, dotyczy jednego zęba albo pojawił się nagle. Tak radzi Oral Health Foundation, bo taki obraz częściej oznacza próchnicę, pęknięcie lub zakażenie niż odsłoniętą zębinę. W każdej z sytuacji z listy skontaktuj się z dentystą lub lekarzem.

• Ból utrzymuje się po zimnym lub ciepłym dłużej niż kilka sekund albo pojawia się bez bodźca, także w nocy.
• Ząb boli przy nagryzaniu albo widać na nim pęknięcie lub ubytek.
• Pasta do zębów wrażliwych nie pomaga po kilku tygodniach regularnego stosowania.
• Pojawia się obrzęk dziąsła, zły smak w ustach lub gorączka: potrzebna jest pomoc stomatologiczna tego samego dnia.
• Obrzęk twarzy lub szyi utrudnia oddychanie albo połykanie: jedź na SOR lub dzwoń pod 112.

Jak to wygląda w DentalBlue

W DentalBlue w Białymstoku nadwrażliwość ocenia się podczas badania stomatologicznego. „Wizyta bez bólu” obejmuje zdjęcie panoramiczne, konsultację, badanie i pisemny plan leczenia (300 zł w cenniku kliniki), a „Wizyta z bólem” zdjęcie panoramiczne, konsultację, badanie i zniesienie bólu (340 zł). Zdjęcia wewnątrzustne, potrzebne przy podejrzeniu próchnicy lub pęknięcia, wykonuje własna pracownia radiologiczna kliniki. Klinika jest czynna od poniedziałku do piątku od 8:00 do 20:00 i w soboty od 8:00 do 16:00.