Guzek na wardze od wewnątrz, na policzku lub podniebieniu: śluzowiak, włókniak, brodawczak i inne zmiany

Guzek w jamie ustnej: jakie zmiany zdarzają się najczęściej?

Guzek w jamie ustnej ma zwykle łagodną przyczynę: torbiel śluzową po urazie drobnego gruczołu ślinowego, włókniak od przewlekłego drażnienia, brodawczaka wywołanego przez wirusa albo kostne wyrośla, z którymi niektórzy ludzie żyją od lat. Cancer Research UK zaznacza, że większość osób z guzkiem, owrzodzeniem czy plamą w ustach nie ma raka jamy ustnej.

Te zmiany różnią się miejscem, barwą i twardością, co pomaga dentyście wstępnie je rozróżnić. Pewne rozpoznanie zmiany usuniętej z błony śluzowej daje jednak dopiero badanie histopatologiczne, dlatego tkankę po zabiegu zwykle przesyła się do pracowni patomorfologii. Guzki na dziąśle mają często inne przyczyny, związane z zębem, i opisujemy je w osobnym artykule.

Śluzowiak wargi: jak wygląda i czy zniknie sam?

Śluzowiak, nazywany też torbielą śluzową, to wypełniony śluzem pęcherzyk w błonie śluzowej, który powstaje, gdy uszkodzony drobny gruczoł ślinowy lub jego przewód przestaje odprowadzać ślinę. Cleveland Clinic podaje, że najczęściej pojawia się na wewnętrznej stronie dolnej wargi, ma postać miękkiego, kopulastego guzka, przejrzystego lub sinawego, o średnicy od 1 mm do 2 cm.

Najczęstszą przyczyną jest przygryzienie wargi przy jedzeniu, a także nawyk ssania wargi lub policzka. Śluzowiaki dotyczą głównie osób przed 30. rokiem życia: według Cleveland Clinic 70% przypadków przypada na wiek od 3 do 20 lat, ze szczytem między 10. a 20. rokiem życia. Zwykle nie bolą, a duże mogą przeszkadzać w mówieniu i jedzeniu.

Śluzowiak często pęka i znika sam, ale potrafi wracać w tym samym miejscu. Śluzowiaka nie należy przekłuwać w domu ze względu na ryzyko zakażenia i uszkodzenia tkanek; gdy wraca albo jest duży, lekarz usuwa go chirurgicznie, często razem z drobnym gruczołem ślinowym, albo stosuje laser lub zamrażanie.

Podobna torbiel na dnie jamy ustnej, pod językiem, nosi nazwę żabki (ranula). Śluzowiak może też powstać na wewnętrznej stronie policzka, na języku i na dziąśle.

Włókniak w jamie ustnej: skąd się bierze guzek na policzku od wewnątrz?

Guzek na policzku od wewnątrz, gładki i w kolorze otaczającej błony śluzowej, to często włókniak z drażnienia, nazywany też urazowym. Cleveland Clinic podaje, że takie włókniaki pojawiają się najczęściej na wewnętrznej stronie policzka, tam gdzie stykają się zęby górne i dolne, i powstają w wyniku drażnienia lub urazu.

Włókniak jest zmianą łagodną. Gdy przeszkadza, rośnie albo jest przygryzany, usuwa się go chirurgicznie. Cleveland Clinic ostrzega, że włókniaki mają skłonność do nawrotów, jeśli przyczyna drażnienia pozostaje, dlatego równie ważne jak zabieg jest wygładzenie ostrego zęba czy wypełnienia, poprawienie protezy albo odzwyczajenie się od przygryzania policzka.

Podobnie do włókniaka mogą wyglądać inne zmiany, na przykład ziarniniak ropotwórczy, dlatego usuniętą tkankę ocenia się pod mikroskopem. Cleveland Clinic wskazuje też dwa proste sposoby zapobiegania: unikanie przygryzania policzków i warg oraz regularne wizyty u dentysty.

Brodawczak w jamie ustnej: czy to wirus HPV?

Brodawczak płaskonabłonkowy jamy ustnej to łagodna narośl z komórek nabłonka, wywołana zwykle przez wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) typu 6 lub 11. DermNet podaje, że te typy wirusa nie są związane z rakiem ani zmianami przedrakowymi, w przeciwieństwie do typów wysokiego ryzyka, które opisujemy w artykule o raku jamy ustnej.

Brodawczak ma zwykle postać miękkiego guzka na szypule z palczastymi wypustkami: gdy jest silnie zrogowaciały, jest biały i przypomina kalafior, gdy mniej, jest różowy jak malina. Pojawia się najczęściej na języku, wewnętrznej stronie policzków i wargach, a rozpoznaje się go zwykle u osób w wieku od około 30 do 50 lat.

Brodawczak nie boli i według DermNet może pozostać bez leczenia, a jeśli przeszkadza, usuwa się go zachowawczym wycięciem; nawroty w jamie ustnej są mało prawdopodobne. Ponieważ niektóre inne zmiany mają podobną, brodawkowatą powierzchnię, o pozostawieniu guzka bez zabiegu decyduje lekarz po badaniu.

Twardy guzek na podniebieniu lub pod językiem: czym są wyrośla kostne?

Twardy, nieprzesuwalny guzek pośrodku podniebienia to najczęściej wyrośl kostna, nazywana wałem podniebiennym (torus palatinus). Cleveland Clinic opisuje go jako niegroźny, zwykle niebolący przerost kości podniebienia twardego i podaje, że ma go od 20 do 30% ludzi, częściej kobiety i osoby po 30. roku życia. Skłonność do wyrośli bywa rodzinna, a ryzyko może zwiększać zaciskanie i zgrzytanie zębami.

Podobne wyrośla po wewnętrznej stronie żuchwy, pod językiem, to wał żuchwowy (torus mandibularis); według Cleveland Clinic u około 80% osób występuje po obu stronach. Oba rodzaje wyrośli nie są nowotworem ani zmianą przedrakową. Mogą utrudniać dopasowanie protezy, szyny czy aparatu, a wokół nich zatrzymują się resztki jedzenia.

Wyrośli kostnych zwykle się nie leczy. Usuwa je chirurg, gdy przeszkadzają w mówieniu, jedzeniu lub codziennym funkcjonowaniu, na przykład utrudniają noszenie protezy; Cleveland Clinic podaje, że zabieg na podniebieniu odbywa się w znieczuleniu miejscowym, a pełne gojenie może trwać do miesiąca. Pokaż dentyście wyrośl, która rośnie, zmienia kolor, boli lub krwawi.

Czerwony guzek, który łatwo krwawi: czym jest ziarniniak ropotwórczy?

Ziarniniak ropotwórczy to łagodny, czerwony guzek z rozrośniętych naczyń krwionośnych, który łatwo krwawi przy dotyku lub szczotkowaniu. Jego nazwa jest myląca, bo, jak podkreśla przegląd Lomeli Martinez i wsp. (2023), zmiana nie zawiera ropy i nie jest prawdziwym ziarniniakiem.

Według tego przeglądu dziąsło odpowiada za 75% lokalizacji, ale ziarniniak pojawia się także na wargach, języku i policzkach. Częściej dotyczy kobiet, a jego rozwojowi sprzyjają uraz, kamień nazębny, płytka bakteryjna i przewlekłe drażnienie oraz zmiany hormonalne; w ciąży nazywa się go ziarniniakiem ciążowym.

Leczeniem z wyboru jest chirurgiczne wycięcie połączone z usunięciem czynników drażniących. Przegląd podaje, że ziarniniak wraca w około 15% przypadków, najczęściej po niepełnym usunięciu lub gdy przyczyna drażnienia pozostała.

Kiedy guzek w jamie ustnej wymaga pilnej wizyty?

Guzek w jamie ustnej, który nie znika, trzeba pokazać dentyście lub lekarzowi, nawet jeśli nie boli. NHS radzi zgłosić się z każdym guzkiem, który rośnie, jest twardy i nieruchomy, utrzymuje się dłużej niż 2 tygodnie albo odrasta po usunięciu, a brytyjska wytyczna NICE zaleca, by guzek na wardze lub w jamie ustnej dentysta ocenił w trybie pilnym.

Ocena zaczyna się od obejrzenia i obmacania guzka. Gdy jego charakter nie jest oczywisty albo guzek trzeba usunąć, lekarz wycina go w znieczuleniu miejscowym lub pobiera wycinek, a tkankę przesyła do badania histopatologicznego. Wynik tego badania przesądza o rozpoznaniu i o tym, czy potrzebne są kontrole.

• Guzek, który rośnie, jest twardy i nie przesuwa się względem podłoża.
• Guzek lub zgrubienie utrzymujące się dłużej niż 2 tygodnie albo odrastające po usunięciu.
• Guzek z owrzodzeniem, które nie goi się dłużej niż 3 tygodnie, lub krwawiący bez wyraźnej przyczyny.
• Czerwona lub biało-czerwona plama wokół guzka albo na innej części błony śluzowej.
• Drętwienie wargi, języka lub innej części jamy ustnej, ruchomy ząb bez wyraźnej przyczyny.
• Guzek na szyi, który nie znika, albo trudność w połykaniu lub mówieniu.

Jak to wygląda w DentalBlue

W DentalBlue w Białymstoku guzek w jamie ustnej ocenia lekarz w czasie wizyty bez bólu, obejmującej zdjęcie panoramiczne, konsultację, badanie i pisemny plan leczenia; w cenniku kliniki kosztuje ona 300 zł. Jeśli guzek trzeba usunąć, w cenniku są pozycje „Usunięcie zmiany na błonie śluzowej” (500 zł) i „Badanie histopatologiczne” (100 zł). Zabiegi chirurgiczne wykonuje się w znieczuleniu miejscowym albo, u pacjentów zakwalifikowanych, w znieczuleniu ogólnym. Ostateczny zakres i koszt ustala lekarz, a ceny mogą się zmienić. Gdy wynik badania tego wymaga, dalsze leczenie prowadzi poradnia specjalistyczna.