Fibryna bogatopłytkowa (PRF) w stomatologii: czym jest, jak się ją przygotowuje i co mówią badania

Czym jest fibryna bogatopłytkowa (PRF)?

Fibryna bogatopłytkowa (PRF, od ang. platelet-rich fibrin) to koncentrat płytek krwi zatopionych w sieci fibryny, białka, z którego powstaje naturalny skrzep. Przygotowuje się ją z krwi samego pacjenta, bez antykoagulantów i bez innych dodatków (Castro i wsp., 2017).

W skrzepie PRF uwięzione są płytki krwi i białe krwinki, a przeglądy opisują stopniowe uwalnianie z niego czynników biorących udział w gojeniu. Klasyfikacja Dohana Ehrenfesta i wsp. (2009) dzieli koncentraty płytek na cztery grupy według zawartości leukocytów i fibryny; najczęściej stosowana w stomatologii odmiana z leukocytami nosi nazwę L-PRF.

Ponieważ preparat powstaje z krwi pacjenta, przygotowuje się go w gabinecie bezpośrednio przed użyciem, w trakcie tej samej wizyty. Fibryna bogatopłytkowa jest dodatkiem do zabiegu, a nie jego warunkiem: rana goi się też bez niej, z naturalnego skrzepu.

Jak przygotowuje się PRF?

Przygotowanie fibryny bogatopłytkowej trwa kilkanaście minut i odbywa się w gabinecie, zwykle tuż przed zabiegiem lub w jego trakcie. Przegląd Castro i wsp. (2017) opisuje protokół w kilku krokach.

Płynną odmianę, nazywaną i-PRF (injectable PRF), uzyskuje się przy krótszym i wolniejszym wirowaniu. W badaniu laboratoryjnym Mirona i wsp. z 2017 roku krew wirowano przez 3 minuty przy 700 obrotach na minutę, a autorzy zaznaczyli, że przydatność i-PRF trzeba potwierdzić w dalszych badaniach.

• Pobranie krwi z żyły, po około 9 do 10 ml do każdej probówki, bez antykoagulantów.
• Natychmiastowe odwirowanie, w opisanych protokołach przez 10 do 12 minut przy sile około 400 g.
• Rozdzielenie się krwi na trzy warstwy: krwinki czerwone na dole, osocze ubogopłytkowe na górze i skrzep fibryny pośrodku.
• Wyjęcie skrzepu fibryny, który lekarz umieszcza w ranie albo łączy z materiałem kościozastępczym.

Czym różni się PRF od osocza bogatopłytkowego (PRP)?

Osocze bogatopłytkowe (PRP) to starsza, pierwsza generacja koncentratów płytek krwi, a fibryna bogatopłytkowa należy do drugiej. PRP przygotowuje się z antykoagulantem, a do jego zestalenia stosowano trombinę, także pochodzenia bydlęcego, podczas gdy PRF powstaje bez biochemicznej obróbki krwi (Dohan i wsp., 2006).

Przegląd Castro i wsp. (2017) wymienia wady pierwszej generacji: koszt, zależność od wykonującego i dłuższy czas przygotowania. Nazwy bywają mylone, choć osocze bogatopłytkowe i fibryna bogatopłytkowa to różne preparaty, mimo że oba powstają z krwi pacjenta.

Czy PRF po usunięciu zęba zmniejsza ból i ryzyko suchego zębodołu?

Po usunięciu dolnej ósemki fibryna bogatopłytkowa w większości badań zmniejszała ryzyko suchego zębodołu i ból. Przegląd przeglądów Monsalves Morales i wsp. z 2026 roku (19 przeglądów systematycznych) podał dla zapalenia zębodołu, czyli suchego zębodołu, ryzyko względne lub iloraz szans od 0,22 do 0,43, co oznacza wyraźnie rzadsze występowanie tego powikłania.

Ci sami autorzy zastrzegli, że tylko 1 z 19 przeglądów miał wysoką jakość metodologiczną, a w przeglądzie ocenionym najwyżej efekt przeciwbólowy L-PRF był mniejszy niż próg różnicy odczuwalnej dla pacjenta. Przegląd 59 badań z losowym przydziałem (Siawasch i wsp., 2025) opisał w większości z nich mniej bólu, obrzęku i szczękościsku oraz szybsze gojenie tkanek miękkich, ale ryzyko błędu ocenił jako wysokie.

Szerszy przegląd 200 badań klinicznych z różnych dziedzin (Estrin i wsp., 2025) opisał w niemal wszystkich mniej bólu w grupach z PRF, ale różnice w sposobie przygotowania preparatu uniemożliwiły metaanalizę, a autorzy ujawnili powiązanie z firmą, która posiada prawa własności intelektualnej do produkcji PRF. Takie zastrzeżenia warto znać, czytając o korzyściach tej metody.

Badania dotyczą głównie chirurgicznego usuwania zatrzymanych dolnych ósemek, czyli zabiegów, po których pacjenci zgłaszają najwięcej bólu. O tym, czy PRF ma sens przy prostszej ekstrakcji, lekarz decyduje indywidualnie, a zasady gojenia zębodołu opisuje artykuł o tym, co robić po usunięciu zęba.

Fibrynę bogatopłytkową badano też w leczeniu suchego zębodołu, który już wystąpił. Metaanaliza Ávila-Oliver i wsp. (2025) objęła 4 badania i 179 pacjentów: PRF poprawiała gojenie zębodołu i zmniejszała zużycie leków przeciwbólowych w porównaniu z innymi metodami leczenia, ale jej wpływ na natężenie bólu pozostał niepewny.

Czy fibryna bogatopłytkowa pomaga odbudować kość?

Wpływ fibryny bogatopłytkowej na kość jest mniej pewny niż na tkanki miękkie. Przegląd Strauss i wsp. (2018, 12 badań z losowym przydziałem) znalazł umiarkowane dowody korzyści przy zachowaniu wyrostka po ekstrakcji i we wczesnej fazie zrastania implantu z kością, ale nowszy przegląd Meneses-Santos i wsp. (2026, 13 badań, 599 zębodołów) nie wykazał istotnego wpływu na szerokość ani wysokość wyrostka w tomografii, przy bardzo niskiej pewności dowodów.

Przy podnoszeniu dna zatoki szczękowej dodanie PRF lub podobnych preparatów do materiału kościozastępczego zwiększało w metaanalizie Zhang i wsp. (2025, 16 badań) odsetek nowej kości w badaniu mikroskopowym, ale nie zmieniało stabilności ani przeżywalności implantów. Przegląd Cochrane z 2014 roku nie znalazł wystarczających dowodów, że osocze bogatopłytkowe dodane do przeszczepu w zatoce zmniejsza ryzyko utraty implantu.

Przegląd systematyczny Mirona i wsp. (2017) podsumował, że wciąż brakuje badań przekonująco pokazujących rolę PRF w odbudowie kości, podczas gdy w leczeniu przyzębia i tkanek miękkich większość prac dawała korzystne wyniki.

Przy jakich zabiegach stosuje się fibrynę bogatopłytkową?

Fibrynę bogatopłytkową lekarz może zaproponować tam, gdzie badania sugerują korzyść, i powinien wyjaśnić, czego można się spodziewać, a czego nie. Siła dowodów różni się zależnie od zabiegu.

• Chirurgiczne usunięcie zatrzymanej dolnej ósemki: badania wskazują rzadszy suchy zębodół i mniejszy ból, przy niskiej jakości przeglądów.
• Zabiegi na dziąsłach i przeszczepy tkanek miękkich: przeglądy opisują w większości korzystne wyniki.
• Podniesienie dna zatoki i przeszczepy kości: PRF dodaje się do materiału kościozastępczego, ale wpływu na przeżywalność implantów nie wykazano.
• Zachowanie zębodołu przed implantem: wyniki badań są niejednoznaczne.
• Wszczepienie implantu: przegląd z 2018 roku znalazł umiarkowane dowody korzyści we wczesnej fazie gojenia.

Czy PRF jest bezpieczna i o czym powiedzieć lekarzowi?

Fibryna bogatopłytkowa powstaje wyłącznie z krwi pacjenta, bez antykoagulantów i obcych dodatków, a jej przygotowanie wymaga jedynie pobrania krwi z żyły (Castro i wsp., 2017). W badaniach nad zachowaniem wyrostka, które zebrali ci autorzy, odnotowano nawet mniej bólu w miejscach, w których użyto L-PRF.

Przegląd Meneses-Santos i wsp. (2026) nie wykazał przy zachowaniu wyrostka istotnych korzyści ani szkód PRF. Badań wysokiej jakości jest jednak mało, a sposoby przygotowania preparatu różnią się między pracami, co utrudnia porównania.

Przed zabiegiem powiedz lekarzowi o chorobach krwi, zaburzeniach krzepnięcia i wszystkich przyjmowanych lekach, zwłaszcza przeciwzakrzepowych. Nie odstawiaj ich samodzielnie: zalecenia szkockiej organizacji SDCEP z 2022 roku podkreślają, by nie zmieniać tych leków przed leczeniem stomatologicznym bez decyzji lekarza.

Jeśli lekarz proponuje fibrynę bogatopłytkową, możesz zadać kilka pytań, które pomogą ocenić, czego się spodziewać. Odpowiedzi pokażą też, czy ten dodatek ma uzasadnienie w twoim przypadku.

• W jakim celu ma być użyta fibryna przy tym zabiegu i jakiego efektu można oczekiwać?
• Ile probówek krwi zostanie pobranych i jak długo trwa przygotowanie preparatu?
• Czy przygotowanie PRF jest osobną pozycją w planie leczenia i ile kosztuje?
• Jak będzie wyglądało gojenie, jeśli zabieg odbędzie się bez fibryny?

Fibryna bogatopłytkowa w DentalBlue

W cenniku DentalBlue pozycja „Fibryna bogatopłytkowa, 2 próbki” kosztuje 800 zł, a „Usunięcie zęba z osoczem” 1 000 zł. O tym, czy preparat z krwi ma uzasadnienie w konkretnym zabiegu, lekarz decyduje po badaniu i obrazowaniu z własnej pracowni radiologicznej kliniki (pantomogram lub CBCT) i wyjaśnia, co obejmuje dana pozycja. Zabiegi chirurgiczne wykonuje się w znieczuleniu miejscowym albo, u pacjentów zakwalifikowanych, w znieczuleniu ogólnym. Ostateczny zakres i koszt ustalane są na konsultacji, a ceny mogą się zmienić.