Nadciśnienie a znieczulenie u dentysty: adrenalina, leczenie po zawale, rozrusznik i inne choroby serca

Co powiedzieć dentyście, jeśli chorujesz na serce lub nadciśnienie?

Dentysta musi znać twoje rozpoznania kardiologiczne, daty poważnych incydentów i pełną listę leków, bo od tego zależy dobór znieczulenia, termin zabiegu i ewentualna profilaktyka antybiotykowa. Najprościej przynieść kartę informacyjną z ostatniego pobytu w szpitalu i aktualną listę leków.

Leki stosowane w chorobach serca mogą też zmieniać jamę ustną. Według zestawienia ADA beta-blokery mogą powodować suchość w ustach, natomiast blokery kanału wapniowego mogą powodować suchość i przerost dziąseł.

• Rozpoznanie: nadciśnienie, choroba wieńcowa, niewydolność serca, zaburzenia rytmu, wada zastawki.
• Daty zawału serca, udaru, wszczepienia stentu albo operacji serca.
• Wszystkie leki, zwłaszcza przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe, także te bez recepty.
• Rozrusznik serca albo kardiowerter-defibrylator i legitymację urządzenia.
• Sztuczną zastawkę, naprawę zastawki lub przebyte infekcyjne zapalenie wsierdzia.
• Ostatnie wyniki pomiarów ciśnienia i dolegliwości, takie jak ból w klatce piersiowej przy wysiłku.

Choroby serca a leczenie zębów: co bierze pod uwagę dentysta?

Większość osób z chorobą serca leczy się u dentysty bez większych zmian, a europejskie wytyczne kardiologiczne ESC z 2022 roku zaliczają zabiegi stomatologiczne do zabiegów o małym ryzyku, poniżej 1% ryzyka zgonu sercowego, zawału lub udaru w ciągu 30 dni. Tabela pokazuje, na co dentysta zwraca uwagę w poszczególnych sytuacjach, według źródeł cytowanych w tym artykule.

Przy jakim ciśnieniu dentysta odkłada leczenie?

Przy ciśnieniu skurczowym poniżej 160 mm Hg i rozkurczowym poniżej 100 mm Hg leczenie zębów, planowe i pilne, prowadzi się bez zmian. Takie progi podaje zestawienie Amerykańskiego Towarzystwa Dentystycznego (ADA) dotyczące nadciśnienia (aktualizacja z 2022 roku): przy ciśnieniu skurczowym powyżej 160 mm Hg lub rozkurczowym powyżej 100 mm Hg pomiar się powtarza, a jeśli wynik się potwierdzi, planowe leczenie odkłada się i kieruje pacjenta do lekarza.

Według algorytmu ADA pilną pomoc, na przykład przy bólu lub ropniu, można rozważyć przy ciśnieniu skurczowym od 160 do 180 mm Hg lub rozkurczowym od 100 do 109 mm Hg, jeśli ból zęba lub inne objawy stomatologiczne przyczyniają się do wzrostu ciśnienia; podczas zabiegu ciśnienie kontroluje się co 10 do 15 minut. Przy ciśnieniu skurczowym powyżej 180 mm Hg lub rozkurczowym co najmniej 110 mm Hg potrzebna jest konsultacja lekarska przed zabiegiem. Jeśli wysokiemu ciśnieniu towarzyszą objawy, pacjent wymaga pilnej oceny lekarskiej.

Te progi nie są jednak wynikiem badań. Autorzy przeglądu w JADA z 2020 roku nie znaleźli uznanych kryteriów ani dowodów wskazujących, przy jakim ciśnieniu trzeba odwołać leczenie, i zalecają oceniać pacjenta według stanu ogólnego i wcześniejszych pomiarów. Piszą też, że u osób leczonych przez lekarza odwołanie zabiegu z powodu samego pomiaru rzadko jest konieczne.

Czy znieczulenie z adrenaliną jest bezpieczne przy nadciśnieniu i chorobach serca?

U wybranych pacjentów ze stabilną chorobą sercowo-naczyniową znieczulenie miejscowe z adrenaliną w małych dawkach można stosować po indywidualnej ocenie. Przegląd systematyczny w BMJ Open z 2021 roku (10 badań z randomizacją, 478 uczestników) nie wykazał, by adrenalina pogarszała oceniane parametry sercowo-naczyniowe, a bez środka obkurczającego naczynia częściej występowały ból i krwawienie; pewność dowodów była niska. Badania nie pozwalają rozstrzygnąć ryzyka zawału, udaru ani zgonu.

Skuteczne znieczulenie ma znaczenie także dla serca. Przegląd z 2022 roku zwraca uwagę, że większym obciążeniem bywa własna adrenalina organizmu, uwalniana przy niedostatecznie opanowanym bólu i stresie, i zaleca stosować najmniejszą skuteczną ilość środka obkurczającego naczynia.

Ten sam przegląd wymienia sytuacje, w których środków obkurczających naczynia w znieczuleniu się nie stosuje: niestabilną dławicę piersiową, świeży zawał serca, niedawne pomostowanie aortalno-wieńcowe (bypassy), oporne na leczenie zaburzenia rytmu oraz nieleczone lub niewyrównane ciężkie nadciśnienie i niewydolność serca. Pytanie o leki na nadciśnienie a znieczulenie u dentysty sprowadza się więc głównie do doboru środka i ilości adrenaliny, o czym decyduje lekarz znający wszystkie twoje choroby i leki.

Kiedy można leczyć zęby po zawale serca lub udarze?

Po zawale serca planowe leczenie zębów odkłada się co najmniej o 30 dni. Przegląd z 2022 roku, powołując się na przewodnik ADA, podaje, że w tym czasie pilną pomoc udziela się po konsultacji z lekarzem, najlepiej w warunkach szpitalnych, a po miesiącu bez objawów leczenie planowe jest możliwe z zachowaniem ostrożności. Dawniej zalecano czekać z zabiegami chirurgicznymi 6 miesięcy.

Po wszczepieniu stentu i przy lekach przeciwpłytkowych nie przerywa się leczenia z powodu zabiegu stomatologicznego bez decyzji kardiologa. Usunięcie 1 do 3 zębów wytyczne ESC z 2022 roku zaliczają do zabiegów o najmniejszym ryzyku krwawienia; szczegóły opisuje artykuł o lekach przeciwzakrzepowych a usunięciu zęba.

Termin planowego leczenia po udarze lub przemijającym niedokrwieniu mózgu dentysta ustala z lekarzem prowadzącym, biorąc pod uwagę stan pacjenta i leki przeciwzakrzepowe. Jeśli podczas wizyty pojawi się ból w klatce piersiowej, duszność lub omdlenie, zabieg się przerywa, a przy objawach, które nie ustępują, wzywa się pomoc pod numerem 112.

Rozrusznik a dentysta: czy sprzęt stomatologiczny może zakłócić jego pracę?

Większość urządzeń stomatologicznych jest bezpieczna dla osób z rozrusznikiem serca lub kardiowerterem-defibrylatorem, jeśli zachowa się odpowiedni odstęp. Strona ADA z 2023 roku, powołując się na przegląd systematyczny z 2020 roku, pisze, że większość instrumentów stomatologicznych jest bezpieczna w codziennej praktyce przy zachowaniu właściwej odległości od urządzenia.

Zakłócenia opisywano zwykle w odległości do 37,5 cm od urządzenia lub jego elektrod, a Brytyjskie Towarzystwo Rytmu Serca (2022) uznaje je za mało prawdopodobne przy odstępie co najmniej 15 cm. Największy potencjał zakłóceń ma elektrochirurgia jednobiegunowa, a skalery piezoelektryczne uchodzą za bezpieczniejsze od magnetostrykcyjnych.

W badaniach z udziałem pacjentów zakłócenia były niewielkie: w badaniu z 2015 roku (32 osoby) pojawiały się przy odległości skalera poniżej 18 cali (około 46 cm) i dotyczyły głównie zapisu telemetrii, a nie samej stymulacji. W badaniu z 2013 roku (12 osób) skalery piezoelektryczne nie zakłócały pracy kardiowerterów-defibrylatorów.

Zapalenie wsierdzia: kto potrzebuje antybiotyku przed zabiegiem u dentysty?

Antybiotyk przed zabiegiem stomatologicznym, chroniący przed infekcyjnym zapaleniem wsierdzia, wytyczne ESC z 2023 roku zalecają tylko osobom z grupy wysokiego ryzyka. Dotyczy to zabiegów ryzyka: usunięcia zęba, zabiegów chirurgicznych, wszczepienia implantu oraz procedur z ingerencją w dziąsło lub okolicę wierzchołka korzenia.

Przy wadzie własnej zastawki, bez materiału użytego do jej naprawy, oraz przy dwupłatkowej zastawce aortalnej, kardiomiopatii przerostowej i samym rozruszniku lub kardiowerterze-defibrylatorze ESC nie zaleca rutynowej profilaktyki, dopuszczając decyzję indywidualną. Wytyczne zalecają też mycie zębów 2 razy dziennie i profesjonalne czyszczenie z kontrolą co najmniej 2 razy w roku w grupie wysokiego ryzyka, a w pozostałych grupach raz w roku. O wyborze leku decyduje lekarz; szerzej opisuje to artykuł o antybiotyku u dentysty.

• Przebyte infekcyjne zapalenie wsierdzia.
• Sztuczna zastawka wszczepiona chirurgicznie albo przezcewnikowo oraz materiał użyty do chirurgicznej naprawy zastawki; po przezcewnikowej naprawie zastawki mitralnej lub trójdzielnej profilaktykę należy rozważyć.
• Niektóre wrodzone wady serca, zwłaszcza leczone z użyciem sztucznego materiału.
• Mechaniczne wspomaganie komory serca jako leczenie docelowe.

Czy choroby dziąseł mają związek z chorobami serca?

Zapalenie przyzębia (paradontoza) wiąże się z chorobami sercowo-naczyniowymi niezależnie od innych czynników ryzyka. Tak podsumowuje to wspólne stanowisko Europejskiej Federacji Periodontologii (EFP) i Światowej Federacji Serca z 2020 roku, które zaleca informować pacjentów z zapaleniem przyzębia o tym podwyższonym ryzyku.

Leczenie przyzębia poprawia markery stanu zapalnego, takie jak białko CRP, i funkcję śródbłonka naczyń, ale nie ma twardych dowodów, że zapobiega zawałom czy udarom. To związek, a nie udowodniona przyczyna, dlatego leczenie dziąseł warto traktować jako część dbania o zdrowie, a nie jako sposób na zapobieganie zawałowi.

Jak to wygląda w DentalBlue

W DentalBlue w Białymstoku na pierwszej wizycie lekarz bada zęby i dziąsła, a zdjęcie pantomograficzne wykonuje własna pracownia radiologiczna kliniki. W cenniku kliniki pozycja „Wizyta bez bólu” (zdjęcie panoramiczne, konsultacja, badanie i pisemny plan leczenia) kosztuje 300 zł, a „Wizyta z bólem” (zdjęcie panoramiczne, konsultacja, badanie i zniesienie bólu) 340 zł.

Na wizytę zabierz listę leków, kartę informacyjną z ostatniego pobytu w szpitalu i legitymację rozrusznika, jeśli go masz. Ostateczny zakres i koszt ustalane są na konsultacji, a ceny mogą się zmienić. Klinika przyjmuje od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00 do 20:00 i w soboty od 8:00 do 16:00.