Ubytki przyszyjkowe: skąd się biorą, czy trzeba je plombować i dlaczego plomba przy szyjce wypada

Ubytki przyszyjkowe to wcięcia w szkliwie i zębinie przy brzegu dziąsła, które powstają bez udziału próchnicy. Dowiesz się, skąd się biorą, kiedy wystarczy obserwacja, kiedy potrzebne jest wypełnienie, dlaczego takie plomby wypadają i co zmienić w domu.

Szklanka wody z lodem obok białego modelu zęba trzonowego na białym stole, na tle ciemnoniebieskiej ściany

Co to są ubytki przyszyjkowe i czym różnią się od próchnicy?

Ubytki przyszyjkowe to miejsca, w których ząb stracił szkliwo i zębinę w okolicy szyjki, czyli przy brzegu dziąsła, bez udziału próchnicy. Potocznie nazywa się je ubytkami klinowymi, bo często mają kształt litery V, choć bywają też płytkim, zaokrąglonym wgłębieniem. Przegląd Nascimento i wsp. (2016) opisuje je głównie od strony policzka, częściej na siekaczach i przedtrzonowcach niż na kłach i trzonowcach.

Próchnicę przy szyjce wywołują bakterie płytki nazębnej, a ubytek niepróchnicowy powstaje bez nich, przez ścieranie i kwasy. Oba procesy mogą się jednak spotkać w jednym zębie, a próchnica w ubytku przyszyjkowym jest wskazaniem do wypełnienia. O rodzaju ubytku rozstrzyga więc badanie u dentysty.

Ubytki przyszyjkowe są częste i przybywa ich z wiekiem. W przeglądzie 24 badań z udziałem 14 628 osób miało je średnio 46,7% badanych, w grupach powyżej 30. roku życia 53%, a poniżej 30 lat 43% (Teixeira i wsp., 2020). Rodzaje ubytków zestawia tabela.

Rodzaj ubytkuPrzyczynaJak zwykle wyglądaCo pomaga
AbrazjaSzczoteczka i pasta, zwłaszcza przy energicznym szorowaniuWcięcie przy brzegu dziąsła, często w kształcie klinaDelikatniejsza technika, miękka lub średnia szczoteczka, pasta mało ścierna
ErozjaKwasy z napojów i jedzenia albo z żołądkaPłytkie, gładkie wgłębienie o zaokrąglonych brzegachKwaśne napoje do posiłków, leczenie refluksu, pasta z fluorem
Abfrakcja, pojęcie spornePrzypisywana przeciążeniom zgryzuOstre wcięcie w kształcie litery V, czasem tylko przy jednym zębieOcena przyczyn; szlifowanie zgryzu nie ma potwierdzenia w badaniach
Próchnica przy szyjceBakterie płytki nazębnej i cukryUbytek w miejscu zalegania płytki, rozpoznawany w badaniuLeczenie próchnicy i wypełnienie, dokładna higiena, fluor

Skąd się biorą ubytki klinowe i czy winny jest zgryz?

Ubytki klinowe mają zwykle kilka przyczyn naraz: przegląd Nascimento i wsp. (2016) podkreśla, że przypisywanie ich jednemu mechanizmowi jest na ogół błędem. Brytyjskie wytyczne Delivering better oral health (DBOH, aktualizacja z 2025 roku) wymieniają wśród przyczyn mechanicznych energiczne lub niewłaściwe szczotkowanie i silnie ścierne pasty.

Kwasy pochodzą z diety, na przykład z soków cytrusowych, napojów gazowanych i wina, albo z żołądka, przy refluksie i zaburzeniach odżywiania. Dlatego autorzy przeglądu zalecają wywiad z pytaniami o refluks, dietę i nawyki, a w razie potrzeby współpracę z lekarzem.

Najwięcej sporów budzi abfrakcja, czyli teoria, według której siły zgryzu zginają ząb przy szyjce i wywołują mikropęknięcia szkliwa i zębiny. Nieliczne badania kliniczne nie potwierdziły wyraźnego związku obciążenia zgryzowego z takimi ubytkami, a autorzy przeglądu piszą, że teoria abfrakcji wciąż czeka na dowód. DBOH w ogóle nie zaleca używania tego pojęcia.

Wniosek praktyczny: szlifowanie zgryzu, które miałoby zatrzymać ubytki przyszyjkowe, nie ma oparcia w badaniach, a wykonane niewłaściwie może zwiększyć ryzyko próchnicy, starcia i nadwrażliwości. Na to, że szyna nocna zapobiega abfrakcji, także brakuje dowodów, choć przegląd wymienia ją wśród sposobów ograniczania skutków zgrzytania.

Jakie objawy dają ubytki przyszyjkowe?

Ubytki przyszyjkowe często nie dają objawów i dentysta zauważa je przy przeglądzie. Typowym objawem jest krótki, ostry ból na zimne lub przy szczotkowaniu, bo w ubytku odsłania się zębina. DBOH zaznacza, że nadwrażliwość może pojawić się już przy niewielkim zużyciu, zwłaszcza przy szyjkach, i sama w sobie nie oznacza postępu.

Przegląd Nascimento i wsp. (2016) wymienia też zaleganie płytki w ubytku, gorszy wygląd zębów i osłabienie zęba przy głębokich ubytkach, które rzadko sięgają aż do miazgi. Z ubytkiem warto iść do dentysty w sytuacjach z listy.

  • Szyjka boli na zimne lub przy myciu mimo zmiany pasty i sposobu szczotkowania.
  • Ubytek wyraźnie się pogłębia albo jest widoczny w uśmiechu.
  • W ubytku zalega płytka lub jedzenie, a jego brzeg chowa się pod dziąsłem.
  • Masz kilka ubytków i jednocześnie częstą zgagę, refluks lub wymioty.
  • Ból trwa długo po zimnym albo pojawia się bez powodu: nadwrażliwość zębiny to ból krótki, więc taki objaw wymaga szybszej wizyty.

Czy trzeba plombować ubytki przyszyjkowe?

Nie każdy ubytek przyszyjkowy trzeba plombować. Przegląd Nascimento i wsp. (2016) zaleca, by ubytki bez objawów, które nie zagrażają żywotności i funkcji zęba, obserwować co najmniej 6 miesięcy przed zaplanowaniem zabiegu, a płytkie, o głębokości poniżej 1 mm, kontrolować co 6 do 12 miesięcy, na przykład przy wizytach higienizacyjnych. Postęp ocenia się na powtarzalnych fotografiach, modelach albo przez pomiar ubytku.

Według autorów nie ma dowodów, że plomba hamuje rozwój ubytków przyszyjkowych, więc nie zakłada się jej na zapas, a wypełnienie przy szyjce może sprzyjać gromadzeniu płytki. Ten sam przegląd wymienia sytuacje, w których wypełnienie warto rozważyć.

  • Próchnica w obrębie ubytku przyszyjkowego.
  • Brzeg ubytku schowany pod dziąsłem, który utrudnia oczyszczanie i zwiększa ryzyko próchnicy oraz chorób przyzębia.
  • Duża utrata tkanki, która osłabia ząb, albo ubytek blisko miazgi.
  • Uporczywa nadwrażliwość, gdy zawiodły metody bez wiercenia.
  • Ząb, na którym ma się opierać proteza ruchoma.
  • Prośba pacjenta ze względów estetycznych.

Dlaczego plomba w ubytku przyszyjkowym wypada?

Ograniczona trwałość wypełnień w ubytkach przyszyjkowych to według przeglądu Nascimento i wsp. (2016) wciąż nierozwiązany problem. Autorzy wymieniają trudność w utrzymaniu suchego pola przy dziąśle, dostęp do brzegów schowanych pod dziąsłem i zębinę sklerotyczną, czyli twardą, silnie zmineralizowaną zębinę na dnie ubytku, z którą materiały gorzej się wiążą. Znaczenie mają też siły zgryzu i to, czy usunięto przyczyny: gdy szorowanie lub kwasy działają dalej, wypełnienia zawodzą.

Na trwałość wpływa też wybór materiału i systemu łączącego. W przeglądzie systematycznym badań klinicznych z obserwacją co najmniej 18 miesięcy (Peumans i wsp., 2014) najniższy średni roczny odsetek utraty wypełnień miały cementy szkłojonomerowe, 2,0%, a dla kompozytów, zależnie od systemu łączącego, średnio od 2,5% do 8,4%.

Kompozyt wybiera się najczęściej ze względu na wygląd, a autorzy przeglądu radzą stosować materiały elastyczne, dobrze przylegające do zębiny i odporne na ścieranie oraz kwasy. Jeśli plomba przy szyjce wypadła, zgłoś się do dentysty, który poszuka przyczyny.

Co zmienić w domu, żeby ubytek się nie powiększał?

Ubytku, który już powstał, nie odbudujesz pastą, bo według DBOH utrata tkanki zęba jest nieodwracalna, ale możesz ograniczyć to, co go powiększa. DBOH zaleca dopasować technikę szczotkowania, używać miękkiej lub średniej szczoteczki i pasty standardowej lub mało ściernej, a przy zużyciu zębów rozważyć pasty z fluorem albo z fluorem i związkiem cyny.

Według DBOH nie ma mocnych dowodów, by pora szczotkowania miała duże znaczenie; wyjątkiem są wymioty, po których lepiej przepłukać usta i nie szczotkować od razu. Pozostałe zalecenia zbiera lista.

  • Myj zęby 2 razy dziennie pastą z fluorem, bez mocnego dociskania i szorowania.
  • Pij napoje gazowane i kwaśne do posiłków, nie przetrzymuj ich w ustach i nie przepłukuj nimi zębów.
  • Przy częstej zgadze, refluksie lub wymiotach powiedz o tym lekarzowi i dentyście.
  • Jeśli zaciskasz lub zgrzytasz zębami, porozmawiaj z dentystą o ochronie zębów.
  • Przy suchości w ustach żucie gumy bez cukru może zwiększyć wydzielanie śliny.

Jak leczy się nadwrażliwość szyjek i kiedy rozważa się przeszczep dziąsła?

Nadwrażliwość przy ubytku przyszyjkowym może z czasem łagodnieć, bo zębina w ubytku stopniowo się mineralizuje, a gdy się utrzymuje, zaczyna się od metod bez wiercenia. Przegląd Nascimento i wsp. (2016) wymienia nakładane w gabinecie lakier fluorowy, preparaty znoszące nadwrażliwość i warstwę systemu łączącego oraz domowe produkty z azotanem potasu, argininą lub dużym stężeniem fluoru. Wypełnienie zakłada się przy uporczywej nadwrażliwości, ale i ono nie zawsze pomaga: po 6 miesiącach nadwrażliwość na powietrze lub zimno dotyczyła 20 do 30% wypełnionych ubytków.

Gdy ubytkowi towarzyszy cofnięte dziąsło, sam przeszczep zwykle nie wystarcza, bo ubytek obejmuje też koronę zęba i zaciera granicę szkliwa z cementem. Przegląd opisuje wtedy postępowanie łączone: najpierw wypełnienie odtwarzające kształt zęba, potem przesunięcie dziąsła z przeszczepem tkanki łącznej, które według przeglądów systematycznych daje najlepsze wyniki pokrycia korzenia. O kwalifikacji decyduje ocena przyzębia.

Ile kosztuje leczenie ubytków przyszyjkowych i co daje NFZ?

Koszt zależy od tego, czy wystarczy obserwacja, czy potrzebne jest leczenie nadwrażliwości, wypełnienie albo zabieg na dziąśle. Ubytek przy szyjce leży zwykle na jednej powierzchni zęba, więc chodzi najczęściej o wypełnienie jednopowierzchniowe. Ostateczny zakres i koszt ustala lekarz po badaniu, a ceny mogą się zmienić.

Na NFZ dorosły ma wypełnienie ubytku na 1, 2 lub 3 powierzchniach z cementu szkłojonomerowego, także wzmocnionego żywicą, a w zębach przednich od kła do kła również z kompozytu chemoutwardzalnego. Kompozyt światłoutwardzalny przysługuje dzieciom i młodzieży do 18 lat w siekaczach i kłach oraz dorosłym z niepełnosprawnością w stopniu umiarkowanym lub znacznym przy wskazaniach medycznych. Lakierowanie zębów jest w koszyku tylko dla osób do 18 lat, a pokrycia recesji przeszczepem w wykazie nie ma (stan na listopad 2026).

Gabinety z umową z NFZ pokazuje wyszukiwarka NFZ „Gdzie się leczyć”. DentalBlue leczy według opublikowanego cennika prywatnego, a na NFZ udziela leczenia w znieczuleniu ogólnym pacjentom spełniającym kryteria.

Pozycja w cenniku klinikiCenaKiedy bywa potrzebna
„Wizyta bez bólu”300 złBadanie, zdjęcie panoramiczne i pisemny plan leczenia
„Leczenie nadwrażliwości Duraphat za 1 ząb”40 złLakier fluorowy na wrażliwą szyjkę
„Leczenie nadwrażliwości preparat Tokuyama”100 złPreparat na nadwrażliwość nakładany w gabinecie
„Wypełnienie jednopowierzchniowe”300 złWypełnienie ubytku przy szyjce
„Szyna zgryzowa”600 złOchrona zębów przy zgrzytaniu, gdy zaleci ją lekarz
„Pokrycie pojedynczej recesji dziąsła”1 300 złZabieg przy recesji, po ocenie przyzębia

Ubytki przyszyjkowe w DentalBlue w Białymstoku

W DentalBlue w Białymstoku ubytki przyszyjkowe ocenia się podczas badania. „Wizyta bez bólu” (300 zł) obejmuje zdjęcie panoramiczne, konsultację, badanie i pisemny plan leczenia, a „Wizyta z bólem” (340 zł) zdjęcie panoramiczne, konsultację, badanie i zniesienie bólu. Zdjęcia wykonuje własna pracownia radiologiczna, a na stronie zespołu wymieniono rolę „Specjalista periodontologii”, ważną przy ocenie dziąseł.

Klinika mieści się przy ul. Kazimierza Pułaskiego 35 (15-337 Białystok), przy skrzyżowaniu ze Wspólną, po południowej stronie centrum. Przystanek „Pułaskiego/Wspólna” jest 50 m od wejścia, jeżdżą tam autobusy linii 16, 23 i 26. Godziny otwarcia: od poniedziałku do piątku od 8:00 do 20:00, w soboty od 8:00 do 16:00, w niedziele nieczynne.

Na wizytę zapiszesz się telefonicznie pod numerem 85 748 00 50, a w klinice porozumiesz się po polsku, angielsku, ukraińsku i rosyjsku. Przy zapisie powiedz, że chodzi o ubytki przy szyjkach zębów i czy zęby bolą na zimne. Zabierz listę leków, informacje o refluksie, swoją szczoteczkę i wcześniejsze zdjęcia zębów, jeśli je masz.

Najczęstsze pytania

Czy ubytki przyszyjkowe są groźne?

Zwykle nie, bo zużycie zębów postępuje na ogół powoli. Mogą jednak dawać nadwrażliwość, sprzyjać zaleganiu płytki i przy dużej głębokości osłabiać ząb, dlatego warto pokazać je dentyście.

Czy ubytki klinowe trzeba plombować?

Nie zawsze. Płytkie ubytki bez objawów zwykle się obserwuje, a wypełnienie rozważa się przy próchnicy, dużej utracie tkanki, uporczywej nadwrażliwości lub ze względów estetycznych. Plomba nie zatrzyma powstawania kolejnych ubytków, jeśli przyczyny działają dalej.

Ile kosztuje plombowanie ubytku przyszyjkowego?

W cenniku DentalBlue „Wypełnienie jednopowierzchniowe” kosztuje 300 zł, „Leczenie nadwrażliwości Duraphat za 1 ząb” 40 zł, a „Leczenie nadwrażliwości preparat Tokuyama” 100 zł. Zakres leczenia i ostateczny koszt ustala lekarz po badaniu, a ceny mogą się zmienić.

Czy ubytek przyszyjkowy można wypełnić na NFZ?

Tak, w gabinecie z umową z NFZ dorosły dostanie wypełnienie z cementu szkłojonomerowego, a w zębach od kła do kła także z kompozytu chemoutwardzalnego. Kompozyt światłoutwardzalny przysługuje dorosłym tylko przy niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym lub znacznym i wskazaniach medycznych (stan na listopad 2026).

Czy abfrakcja to wina zgryzu?

Nie ma na to mocnych dowodów. Badania kliniczne nie potwierdziły wyraźnego związku obciążenia zgryzowego z ubytkami przy szyjkach, a wytyczne DBOH nie zalecają używania pojęcia abfrakcji; ubytki wiąże się zwykle z kilkoma czynnikami naraz, zwłaszcza ze szczotkowaniem i kwasami.

Dlaczego plomba przy szyjce zęba wypadła?

Przy szyjce trudno utrzymać suche pole, brzeg ubytku bywa pod dziąsłem, a twarda zębina sklerotyczna gorzej wiąże się z materiałem. Pomaga dobór materiału i usunięcie przyczyn ubytku, takich jak szorowanie czy kwasy.

Źródła

  1. OHID: Delivering better oral health, rozdział 7, zużycie zębów (2021, aktualizacja 2025)
  2. Clinical, Cosmetic and Investigational Dentistry: Nascimento MM i wsp., abfrakcja: przyczyny, rozpoznanie i leczenie (2016)
  3. Journal of Dentistry: Teixeira DNR i wsp., częstość ubytków niepróchnicowych przy szyjkach, przegląd (2020)
  4. Dental Materials: Peumans M i wsp., trwałość wypełnień w niepróchnicowych ubytkach przyszyjkowych, przegląd systematyczny (2014)
  5. ELI: Rozporządzenie MZ w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego, t.j. Dz.U. 2025 poz. 615
  6. DentalBlue: cennik

Artykuł informacyjny. Nie zastępuje konsultacji, a decyzje o leczeniu zapadają podczas wizyty.

O klinice DentalBlue

DentalBlue (Dentalblue Wawrzyn) to klinika stomatologiczna przy ulicy Kazimierza Pułaskiego 35 w Białymstoku, z własnym oddziałem anestezjologii, w którym pracuje dwóch anestezjologów i pielęgniarki anestezjologiczne, oraz z własną pracownią radiologiczną (tomografia CBCT, pantomogram, cefalometria, zdjęcia wewnątrzustne). Zakres: chirurgia i implantologia, endodoncja pod mikroskopem, ortodoncja, protetyka, stomatologia estetyczna, stomatologia dziecięca i profilaktyka. Klinika jest czynna od poniedziałku do piątku od 8:00 do 20:00 i w soboty od 8:00 do 16:00. Mówimy po polsku, angielsku, ukraińsku i rosyjsku.

Masz pytanie o swoją sytuację?

Zadzwoń w godzinach otwarcia, telefon odbiera człowiek. Pierwsza wizyta wygląda tak samo dla każdego pacjenta: zdjęcie, badanie, rozmowa i pisemny plan.

Umów wizytę85 748 00 50

Następny krok

Umów pierwszą wizytę

Zadzwoń albo zarezerwuj online. Pierwsza wizyta wygląda tak samo dla każdego pacjenta.

Wnętrze kliniki