Starte zęby: kiedy ścieranie zębów jest problemem i jak wygląda odbudowa startych zębów

Dlaczego zęby się ścierają?

Zęby ścierają się, bo przez całe życie działają na nie kwasy, kontakt zębów ze sobą przy żuciu i zaciskaniu oraz szczoteczka z pastą. Brytyjskie wytyczne Delivering better oral health (DBOH, aktualizacja z 2025 roku) podkreślają, że zużycie zębów ma zwykle kilka przyczyn naraz i jest naturalną częścią starzenia się, a u większości ludzi nie postępuje szybko.

Poszczególne rodzaje zużycia, czyli erozję, atrycję, abrazję i abfrakcję, opisuje osobny artykuł o erozji szkliwa, a zgrzytanie i zaciskanie zębów artykuł o bruksizmie. Ten tekst dotyczy sytuacji, w której zęby są już wyraźnie starte i trzeba zdecydować, czy je obserwować, czy odbudować.

Zużycie jest częste, ale ciężkie zdarza się rzadko. DBOH przytacza badanie osób dorosłych z zachowanymi zębami z Anglii, Walii i Irlandii Północnej z 2009 roku: jakiekolwiek zużycie miało 77% badanych, umiarkowane 15%, a ciężkie 2%.

Kiedy starte zęby są problemem, a kiedy to naturalne zużycie?

Starte zęby są problemem wtedy, gdy zużycie odsłoniło zębinę i towarzyszą mu dolegliwości albo szybko postępuje. Tak definiuje to zrewidowany system oceny zużycia zębów TWES 2.0 (Wetselaar i wsp., 2020), który przejął kryteria europejskiego konsensusu: zużycie jest patologiczne, gdy jest co najmniej umiarkowane, z odsłoniętą zębiną, i występuje przy nim co najmniej jeden z sygnałów z listy.

Samo spłaszczenie guzków u osoby starszej, bez bólu i bez zmian w czasie, zwykle jest zużyciem fizjologicznym. Te same zmiany u 30-latka albo szybkie skracanie się zębów między kolejnymi kontrolami wymagają już szukania przyczyny.

• Nadwrażliwość lub ból zębów.
• Kłopoty z gryzieniem i jedzeniem.
• Pogorszenie wyglądu zębów, na przykład krótsze lub wyszczerbione brzegi siekaczy.
• Szybkie postępowanie zużycia w okresie obserwacji.
• Zużycie nietypowe dla wieku pacjenta.
• Kruszenie się zębów i wypełnień, które zagraża ich całości.
• Utrata wysokości zgryzu, gdy starte są powierzchnie, na których zęby się stykają.

Jak dentysta ocenia stopień starcia zębów?

Dentysta ocenia starte zęby w skali, która mierzy, ile wysokości korony zęba ubyło. W systemie TWES 2.0 na powierzchniach żujących i brzegach siecznych stopień 0 oznacza brak widocznego zużycia, 1 zużycie w obrębie szkliwa, 2 odsłoniętą zębinę i utratę najwyżej 1/3 wysokości korony, 3 utratę większą niż 1/3, ale mniejszą niż 2/3, a 4 utratę co najmniej 2/3.

Przy zużyciu kwasowym używa się też wskaźnika BEWE, który opisuje artykuł o erozji szkliwa. Oba systemy służą temu samemu: porównaniu stanu zębów w czasie, dlatego przy pierwszej ocenie lekarz zwykle dokumentuje zęby zdjęciami lub modelami. Tabela jest orientacyjnym zestawieniem możliwości, a nie schematem kwalifikacji do odbudowy; o leczeniu decydują też objawy, tempo zmian i potrzeby pacjenta.

Czym grozi nieleczone ścieranie zębów?

Nieleczone ścieranie zębów grozi przede wszystkim nadwrażliwością, kruszeniem się brzegów zębów i wypełnień, kłopotami z gryzieniem oraz zmianą wyglądu uśmiechu. DBOH zaznacza, że nadwrażliwość może pojawić się już przy niewielkim zużyciu, zwłaszcza przy szyjkach, i że sama w sobie nie dowodzi postępu choroby.

Wśród już pękniętych zębów cechy starcia mogą wiązać się z częstszymi objawami. W amerykańskim badaniu sieci gabinetów National Dental PBRN, obejmującym 2 975 zębów z widocznym pęknięciem, objawy dawały częściej zęby ze śladem starcia sięgającym przez szkliwo (iloraz szans 1,22) oraz zęby osób zaciskających lub zgrzytających zębami (1,30). Badanie nie określało ryzyka powstania nowego pęknięcia; objawy pękniętego zęba opisuje osobny artykuł.

Im dłużej trwa zużycie, tym mniej zostaje tkanki, do której można przykleić odbudowę. Europejski konsensus z 2017 roku (Loomans i wsp.) zaleca obserwację, która ma wyjaśnić przyczynę, charakter i tempo zużycia, a system TWES 2.0 ma pomóc wychwycić sytuacje, w których odbudowa już na wcześniejszym etapie może być wskazana.

Jak wygląda odbudowa startych zębów?

Odbudowa startych zębów polega na przywróceniu utraconej wysokości i kształtu kompozytem albo ceramiką, ale dopiero po ustaleniu przyczyny zużycia. Konsensus Loomans i wsp. (2017) zaleca najpierw diagnostykę, profilaktykę, rozmowę o nawykach i obserwację, a gdy odbudowa jest potrzebna i pacjent się na nią zgadza, podejście jak najmniej inwazyjne, oparte na materiałach przyklejanych do zęba.

Przyczynę leczy się równolegle: przy refluksie lub częstych wymiotach diagnozuje je lekarz, przy kwaśnej diecie zmienia się nawyki, a przy bruksizmie lekarz ocenia potrzebę szyny. Bez tego nawet dobrze wykonana odbudowa szybko się zużywa.

Kompozyt nakłada się bezpośrednio w ustach, warstwami albo techniką wstrzykiwania (flow injection); ceramikę lub kompozyt wykonuje się też w laboratorium jako nakłady i licówki, a przy bardzo zniszczonych zębach jako korony. Przegląd systematyczny z 2025 roku (Alani i wsp., 43 badania) wykazał mniej niepowodzeń przy odbudowach wykonywanych pośrednio, ale zaznaczył, że bywają bardziej inwazyjne i wymagają więcej pracy, a kompozyt bezpośredni częściej zawodzi, za to jest metodą minimalnie inwazyjną.

Podobnie wypadł drugi przegląd z 2025 roku (Chantler i wsp., 14 publikacji): ceramika z dwukrzemianu litu miała najmniej niepowodzeń, około 1,8%, a autorzy uznali kompozyt bezpośredni za rozwiązanie na średni okres. Materiał dobiera lekarz do stopnia zużycia, zgryzu, nawyków i oczekiwań pacjenta.

Na czym polega podniesienie zgryzu przy startych zębach?

Podniesienie zgryzu to zwiększenie odległości między szczękami przez dodanie materiału na zęby, które daje miejsce na odbudowę bez szlifowania zdrowych tkanek. Przegląd systematyczny Abduo (2012) uznał trwałe podniesienie zgryzu, gdy jest wskazane, za zabieg bezpieczny i przewidywalny, a pojawiające się dolegliwości za przemijające.

Przy startych zębach przednich często stosuje się tak zwaną koncepcję Dahla: odbudowuje się tylko zęby przednie na nieco większej wysokości, a zęby boczne przez kilka miesięcy nie stykają się, aż same się do siebie zbliżą. W badaniu Poysera i wsp. (2007) odbudowy kompozytowe podnosiły zgryz o 0,5 do 5 mm, a kontakty zębów bocznych wróciły średnio po 6,2 miesiąca (od 3 do 13) u 14 z 15 pacjentów.

Metaanaliza Aziz i Locke (2024) podaje, że kontakty zębów bocznych przy tej metodzie wróciły w 85% przypadków, a przeżycie przednich odbudów kompozytowych wynosiło 88% w obserwacjach od 2 do 10 lat. Przed takim leczeniem lekarz zwykle sprawdza nowy kształt i wysokość zębów na modelu i w ustach, na przykład w postaci próbnej nakładki (mock-up).

Czy szyna chroni starte zęby?

Szyna zakładana na noc może chronić zęby i odbudowy przed dalszym ścieraniem przy bruksizmie, ale dowody na to są słabe. Przegląd Cochrane (Macedo i wsp., 2007) nie znalazł wystarczających dowodów na skuteczność szyny w leczeniu bruksizmu sennego, zaznaczając, że może przynosić pewną korzyść w zakresie ścierania zębów.

Nowszy przegląd brytyjskiego instytutu NIHR z 2020 roku (Riley i wsp., 52 badania) stwierdził, że nie ma wystarczających dowodów, by ocenić, czy szyny zmniejszają ścieranie zębów u osób z bruksizmem, bo żadne z włączonych badań nie mierzyło zużycia. Decyzję o szynie lekarz podejmuje indywidualnie, zwłaszcza po rozległej odbudowie; szczegóły opisuje artykuł o bruksizmie.

Ile kosztuje odbudowa startych zębów?

Koszt odbudowy startych zębów zależy od liczby zębów, metody (kompozyt w ustach czy praca z laboratorium), potrzeby podniesienia zgryzu, próbnej nakładki i modeli oraz od tego, czy po leczeniu potrzebna jest szyna. Przy pojedynczym startym zębie przednim chodzi o jedną odbudowę, przy zużyciu całego uzębienia o plan obejmujący wiele zębów i kilka wizyt.

W cenniku kliniki pozycja „Bonding 1 zęba” kosztuje 1 000 zł, „odbudowa zęba metodą flow injection” 800 zł, „Inlay/Onlay/Overlay dwukrzemian litu” 1 900 zł, „Korona pełnocyrkonowa” 3 000 zł, „Mock up góra + dół” 1 800 zł, a „Szyna relaksacyjna twarda” 1 250 zł. Ostateczny zakres i koszt ustala lekarz na konsultacji, a ceny mogą się zmienić.

NFZ nie finansuje dorosłym nakładów ani koron, a kompozyt światłoutwardzalny przysługuje dorosłym tylko przy umiarkowanej lub znacznej niepełnosprawności, gdy wynika to ze wskazań medycznych. W koszyku są wypełnienia z cementów glasjonomerowych, a w zębach od kła do kła także z kompozytu chemoutwardzalnego (stan prawny na 24 października 2026).

Jak to wygląda w DentalBlue

W DentalBlue w Białymstoku starte zęby ocenia lekarz podczas badania, a przyczyn zużycia szuka w rozmowie o diecie, nawykach i dolegliwościach. Pantomogram i zdjęcia wewnątrzustne wykonuje się we własnej pracowni radiologicznej kliniki. „Wizyta bez bólu” (300 zł) obejmuje zdjęcie panoramiczne, konsultację, badanie i pisemny plan leczenia. Klinika prowadzi stomatologię zachowawczą, estetyczną i protetykę, więc odbudowę kompozytową, nakłady, korony i szynę planuje się w jednym miejscu. Klinika przyjmuje od poniedziałku do piątku od 8:00 do 20:00 i w soboty od 8:00 do 16:00.