RTG zęba: zdjęcie punktowe, skrzydłowo-zgryzowe i RVG, kiedy się je robi, dawka, skierowanie i cena

Jakie są rodzaje RTG zęba?

RTG zęba, nazywane też prześwietleniem zęba, to potoczna nazwa zdjęcia wewnątrzustnego, czyli zdjęcia rentgenowskiego wykonywanego z płytką albo czujnikiem umieszczonym w ustach. Wyróżnia się kilka rodzajów takich zdjęć, a lekarz wybiera ten, który odpowiada na konkretne pytanie: co dzieje się przy korzeniu, czy między zębami jest próchnica albo gdzie leży ząb zatrzymany.

Według amerykańskiej encyklopedii medycznej MedlinePlus zdjęcie zębowe, nazywane potocznie punktowym, pokazuje jeden lub dwa całe zęby od korony po korzeń, a zdjęcie skrzydłowo-zgryzowe korony zębów górnych i dolnych naraz, gdy pacjent zagryza specjalną podpórkę. Tabela zestawia rodzaje zdjęć z typowymi wskazaniami.

Co to jest RVG i czym różni się od zdjęcia na kliszy?

RVG, czyli radiowizjografia, to cyfrowe zdjęcie zęba wykonane czujnikiem elektronicznym zamiast kliszy. Określenie trafiło nawet do przepisów: rozporządzenie o świadczeniach stomatologicznych NFZ wymienia jako wyposażenie „aparat RTG do zdjęć zębowych lub radiowizjografia” (t.j. Dz.U. 2025 poz. 615).

Wytyczne ADA i FDA z 2012 roku podają, że obrazowanie cyfrowe pozwala zmniejszyć dawkę o 40 do 60%. Przy czujnikach bezpośrednich obraz pojawia się na monitorze po kilku sekundach, a przy płytkach fosforowych płytkę trzeba najpierw zeskanować.

Na dawkę wpływa też kształt wiązki: według tych samych wytycznych kolimator prostokątny zmniejsza ją nawet pięciokrotnie w porównaniu z okrągłym. Polskie rozporządzenie nakazuje przy zdjęciach wewnątrzustnych napięcie 60 do 70 kV oraz kolimację prostokątną z uchwytem czujnika, jeśli jest to możliwe (§ 5 ust. 3, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1288).

Kiedy dentysta robi zdjęcie zęba?

Dentysta robi zdjęcie zęba wtedy, gdy wynik może zmienić decyzję o leczeniu, a nie rutynowo przy każdej wizycie. Wytyczne ADA i FDA zaznaczają, że zdjęcia zleca się po badaniu i wywiadzie, gdy dodatkowa informacja wpłynie na opiekę nad pacjentem; w cytowanym tam badaniu 490 pacjentów takie podejście zmniejszyło liczbę zdjęć o 43% bez klinicznie istotnego wzrostu liczby przeoczonych chorób.

Według tych wytycznych zdjęcia wewnątrzustne są dokładniejsze od pantomogramu w ocenie urazów zębów, kształtu korzeni, ich resorpcji i chorób miazgi. Pantomogram daje za to przegląd całej jamy ustnej, co opisuje artykuł o pantomogramie. Typowe sytuacje, w których dentysta sięga po zdjęcie zęba:

• Leczenie kanałowe: zdjęcie przed leczeniem, w jego trakcie, po wypełnieniu kanałów i zdjęcia kontrolne.
• Ból zęba, obrzęk lub podejrzenie ropnia, gdy trzeba ocenić korzeń i kość wokół wierzchołka.
• Podejrzenie próchnicy między zębami, której nie widać w lusterku ani nie da się zbadać zgłębnikiem.
• Uraz zęba, podejrzenie złamania korzenia albo resorpcji, czyli zaniku tkanek korzenia.
• Planowanie usunięcia zęba lub kontrola po zabiegu chirurgicznym.

Jak często robi się zdjęcia skrzydłowo-zgryzowe?

Odstęp między zdjęciami skrzydłowo-zgryzowymi zależy od ryzyka próchnicy, a nie od kalendarza. Wytyczne ADA i FDA z 2012 roku podają dla pacjentów na wizytach kontrolnych przedziały wymienione na liście poniżej, dotyczące sytuacji, gdy powierzchni między zębami nie da się obejrzeć ani zbadać zgłębnikiem.

To zalecenia, a nie limity: wytyczne podkreślają, że ryzyko próchnicy zmienia się w czasie, więc odstęp między zdjęciami trzeba do niego dostosowywać. Ustala go dentysta po badaniu, a jak często chodzić na same przeglądy, opisuje artykuł o przeglądzie stomatologicznym.

• Dzieci i nastolatki z próchnicą lub zwiększonym ryzykiem: co 6 do 12 miesięcy.
• Dorośli z próchnicą lub zwiększonym ryzykiem: co 6 do 18 miesięcy.
• Dzieci bez próchnicy i bez zwiększonego ryzyka: co 12 do 24 miesięcy.
• Nastolatki bez próchnicy i bez zwiększonego ryzyka: co 18 do 36 miesięcy.
• Dorośli bez zwiększonego ryzyka: co 24 do 36 miesięcy.
• Osoby bez zębów: zdjęć się nie zaleca, jeśli nie ma objawów choroby.

Czy na RTG zęba potrzebne jest skierowanie?

Na zdjęcie wewnątrzustne zęba skierowanie nie jest wymagane, jeśli wykonuje się je aparatem służącym wyłącznie do takich zdjęć. To wyjątek od ogólnej zasady, że badania z promieniowaniem jonizującym wykonuje się na podstawie skierowania lub zlecenia (§ 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia MZ, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1288). Odrębny warunek dotyczy świadczenia NFZ obejmującego do 5 zdjęć wewnątrzustnych u dzieci i młodzieży przed ukończeniem 18 lat: lekarz kierujący musi uzasadnić w skierowaniu konieczność badania, w tym liczbę zdjęć.

Brak skierowania nie oznacza braku uzasadnienia. Prawo atomowe wymaga, by spodziewana korzyść z badania przeważała nad możliwym uszczerbkiem na zdrowiu (art. 33c, t.j. Dz.U. 2026 poz. 1), dlatego o zdjęciu decyduje dentysta, który cię bada. Na pantomogram i tomografię skierowanie lub zlecenie jest potrzebne. Stan prawny na 24 października 2026.

Ile promieniowania daje RTG zęba?

Pojedyncze zdjęcie wewnątrzustne daje według europejskich wytycznych Radiation Protection 172 typowo poniżej 1,5 µSv przy kolimacji prostokątnej. Badanie Ludlowa i współpracowników z 2008 roku podaje 5,0 µSv dla czterech zdjęć skrzydłowo-zgryzowych i 34,9 µSv dla pełnej serii zdjęć całego uzębienia, wykonanych czujnikiem lub szybką kliszą z kolimacją prostokątną.

Ta sama pełna seria na starszej, wolniejszej kliszy z kolimacją okrągłą dawała w tym badaniu 388 µSv, czyli ponad 11 razy więcej, co pokazuje, jak wiele zależy od sprzętu i techniki. Porównanie dawek zdjęć zęba, pantomogramu i tomografii CBCT zawiera artykuł o CBCT i pantomogramie.

Aparaty rentgenowskie w gabinetach podlegają nadzorowi: zezwolenie na stosowanie aparatów rentgenowskich do celów medycznych wydaje państwowy wojewódzki inspektor sanitarny (art. 5 ust. 4 Prawa atomowego). W województwie podlaskim jest to inspektor z siedzibą w Białymstoku (stan na 24 października 2026).

RTG zęba w ciąży: czy można i czy zakłada się fartuch?

RTG zęba w ciąży wykonuje się wtedy, gdy jest potrzebne do rozpoznania lub leczenia: amerykańskie towarzystwo stomatologiczne ADA uznaje zdjęcia stomatologiczne za bezpieczne na każdym etapie ciąży (strona aktualizowana 14 lipca 2025). Polskie Prawo atomowe obejmuje kobiety w ciąży szczególną ochroną; art. 33e ust. 2 wymaga uzyskania informacji o ciąży lub karmieniu piersią, o ile mają one znaczenie dla danej procedury.

Szczególną uwagę przepisy każą zwracać przede wszystkim na badania obejmujące brzuch i miednicę, a zdjęcie zęba obejmuje mały obszar głowy (art. 33e ust. 4). Więcej o leczeniu w tym okresie piszemy w artykule o leczeniu zębów w ciąży.

W Polsce przy zdjęciach stomatologicznych stosuje się osłony osobiste, zwłaszcza osłonę tarczycy, jeśli nie pogarsza ona wartości diagnostycznej zdjęcia (§ 5 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1288). ADA nie zaleca już osłon brzucha ani tarczycy przy zdjęciach zębów, także w ciąży, ale w polskim gabinecie obowiązują polskie przepisy.

Ile kosztuje zdjęcie RTG zęba i co pokrywa NFZ?

Cena zdjęcia RTG zęba zależy od liczby zdjęć i od tego, czy są częścią leczenia. W cenniku kliniki pozycja „Zdjęcie wewnątrzustne” kosztuje 60 zł, „RVG w chirurgii” 100 zł, a „Pakiet zdjęć RVG do leczenia endodontycznego: przed, w trakcie i po leczeniu oraz kontrolne” 200 zł. Ostateczny zakres i koszt ustala lekarz na konsultacji, a ceny mogą się zmienić.

W ramach NFZ każdemu pacjentowi przysługują do 2 zdjęć wewnątrzustnych w roku kalendarzowym w połączeniu z innymi świadczeniami, a dzieciom i młodzieży do 18 lat do 5 zdjęć w roku w połączeniu z badaniem lub leczeniem kanałowym (rozporządzenie MZ, t.j. Dz.U. 2025 poz. 615). Przy świadczeniu dla dzieci lekarz kierujący musi uzasadnić w skierowaniu konieczność badania, w tym liczbę zdjęć. Stan prawny na 24 października 2026.

RTG zęba w DentalBlue

W DentalBlue w Białymstoku zdjęcia wewnątrzustne, pantomogram i tomografię CBCT wykonuje własna pracownia radiologiczna kliniki, a w zespole pracują elektroradiolodzy. Przy leczeniu kanałowym cennik kliniki przewiduje pakiet zdjęć RVG wykonywanych przed leczeniem, w jego trakcie, po nim i kontrolnie. O liczbie i rodzaju zdjęć decyduje lekarz po badaniu.