Bruksizm u dzieci: dlaczego dziecko zgrzyta zębami w nocy, czy to pasożyty i kiedy iść do dentysty

Co to jest bruksizm u dzieci?

Bruksizm u dzieci to powtarzająca się praca mięśni żucia, czyli zgrzytanie lub zaciskanie zębów, najczęściej w czasie snu. Wytyczne Amerykańskiej Akademii Stomatologii Dziecięcej (AAPD) z 2024 roku odróżniają bruksizm senny od bruksizmu w czasie czuwania, który polega na zaciskaniu zębów w ciągu dnia.

AAPD opisuje bruksizm senny jako aktywność mięśni związaną ze snem, która może mieć znaczenie fizjologiczne, a nawet ochronne. Samo zgrzytanie, które słyszysz w nocy z pokoju dziecka, nie oznacza więc jeszcze, że dzieje się coś złego.

U dzieci rozpoznanie opiera się zwykle na relacji rodzica i na badaniu zębów przez dentystę. Autorzy metaanalizy z 2024 roku zwracają uwagę, że większość badań dzieci korzystała z ankiet wypełnianych przez opiekunów, co niesie ryzyko błędu, dlatego liczby z różnych badań mocno się od siebie różnią.

Jak często dzieci zgrzytają zębami i czy to mija?

Zgrzytanie zębami we śnie jest u dzieci częste, ale jednej dokładnej liczby nie da się podać, bo badania stosują różne metody. Metaanaliza polskich autorów z 2024 roku oszacowała bruksizm senny u niepełnoletnich w Europie na 16% (6 badań, przedział ufności od 10 do 25%).

Przegląd 22 badań z 2021 roku podał wyższą częstość bruksizmu sennego u dzieci, 31%, ale jakość tych badań autorzy ocenili jako słabą. Wytyczne AAPD dotyczące stawu skroniowo-żuchwowego mówią o mniej więcej co czwartym dziecku z możliwym lub prawdopodobnym bruksizmem sennym, bez różnicy między dziewczynkami a chłopcami.

Bruksizm senny jest według AAPD najczęstszy w dzieciństwie i z wiekiem występuje rzadziej, a w wytycznych o rozwoju uzębienia AAPD pisze, że bruksizm dziecięcy zwykle sam ustępuje. Te same wytyczne o stawie przytaczają jednak badanie, w którym nawyki z dzieciństwa przewidywały podobne nawyki 20 lat później.

Rozsądne jest więc podejście pośrednie: u większości dzieci zgrzytanie słabnie bez leczenia, ale dentysta powinien przy kontrolach oglądać zęby i oceniać, czy się ścierają.

Bruksizm u dzieci: objawy, które zauważa rodzic

Najczęstszym objawem bruksizmu u dzieci jest zgrzytanie słyszane w nocy przez rodzica lub rodzeństwo, bo samo dziecko zwykle o nim nie wie. W przeglądzie 22 badań z 2021 roku u dzieci z bruksizmem sennym najczęściej opisywano starcie kłów mlecznych (84%), starcie zębów w ogóle (74%) i bóle głowy (53%).

Autorzy tego przeglądu nie wykazali jednak, by zgrzytanie istotnie zwiększało ryzyko starcia zębów czy bólów głowy, a pewność danych ocenili jako niską lub bardzo niską. AAPD wymienia wśród możliwych skutków także ukruszone zęby, odciski zębów na brzegach języka, przygryzanie warg i policzków oraz ból stawu skroniowo-żuchwowego lub twarzy.

Starte zęby nie zawsze są skutkiem zgrzytania. AAPD przypomina, że dentysta odróżnia ścieranie od erozji, czyli rozpuszczania szkliwa przez kwasy z diety lub z refluksu, bo każde z nich wymaga innego postępowania. Poniższa tabela porządkuje sygnały, które rodzice zauważają najczęściej.

Skąd się bierze zgrzytanie zębami u dzieci? Przyczyny i czynniki ryzyka

Zgrzytanie zębami u dzieci ma zwykle kilka przyczyn naraz, a nie jedną. Wytyczne AAPD z 2024 roku wymieniają stres emocjonalny, urazy mózgu, choroby neurologiczne i zaburzenia snu, a dodatkowo podają, że stres i czynniki psychospołeczne sprzyjają bruksizmowi sennemu u dzieci powyżej 6. roku życia.

Przegląd systematyczny z 2015 roku najsilniejszy związek znalazł z biernym paleniem i zaburzeniami snu. Dzieci silnie narażone na dym tytoniowy miały bruksizm częściej (iloraz szans 4,5), podobnie dzieci z zaburzeniami snu (3,3), a słabszy związek dotyczył neurotyczności (1,9) i innych nawyków parafunkcyjnych, na przykład obgryzania paznokci (2,3).

Zgrzytanie oraz chrapanie czy obturacyjny bezdech senny często występują razem. AAPD zaznacza jednak, że brakuje dowodów, które z nich jest przyczyną, a które skutkiem, i w jakiej kolejności się pojawiają, dlatego chrapiące dziecko powinien ocenić lekarz niezależnie od zębów.

Zgrzytanie zdarza się częściej u dzieci z chorobami neurologicznymi. AAPD podaje, że na przykład dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym w formie spastycznej częściej mają nawyki parafunkcyjne i bruksizm, więc ich zęby i staw warto kontrolować regularnie.

Zgrzytanie zębami u dziecka a pasożyty: co mówią badania?

Przekonanie, że zgrzytanie zębami u dziecka oznacza pasożyty, najczęściej owsiki, nie ma oparcia w badaniach. W brazylijskim badaniu kliniczno-kontrolnym z 2008 roku, które objęło 57 dzieci w wieku od 6 do 11 lat, pasożyty jelitowe wykryto u 30% dzieci z bruksizmem i u 41% dzieci bez niego, a różnica nie była istotna.

Autorzy tego badania piszą wprost, że wcześniej nie było empirycznych dowodów na taki związek, a ich wyniki go nie potwierdziły. Badanie było małe, ale wytyczne AAPD z 2024 roku, opisujące przyczyny bruksizmu u dzieci, w ogóle nie wymieniają pasożytów.

Owsica ma własne, odrębne objawy. Brytyjska publiczna służba zdrowia (NHS) wymienia przede wszystkim silny świąd wokół odbytu lub pochwy, zwłaszcza w nocy, a także rozdrażnienie i budzenie się w nocy; zgrzytania zębami na tej liście nie ma.

Jeśli podejrzewasz owsiki, porozmawiaj z pediatrą lub farmaceutą, a zgrzytanie omów osobno z dentystą. Samo zgrzytanie nie jest podstawą, by rozpoznać u dziecka pasożyty.

Kiedy z dzieckiem, które zgrzyta zębami, iść do dentysty lub lekarza?

Z dzieckiem, które zgrzyta zębami, warto iść do dentysty, gdy zęby wyraźnie się ścierają, kruszą lub bolą, a do pediatry, gdy zgrzytaniu towarzyszą objawy zaburzeń oddychania w czasie snu. Wytyczne AAPD wymieniają wśród takich objawów chrapanie, zauważone przerwy w oddychaniu, niespokojny sen, senność w dzień i moczenie nocne. Sygnałem do wizyty są:

• Głośne chrapanie, przerwy w oddychaniu w czasie snu albo stałe spanie z otwartymi ustami.
• Niespokojny sen, senność lub kłopoty z zachowaniem w ciągu dnia oraz moczenie nocne.
• Spłaszczone, ukruszone lub nadwrażliwe zęby, także mleczne.
• Ból szczęki, twarzy lub głowy, zwłaszcza zaraz po przebudzeniu.
• Trudność z szerokim otwieraniem ust albo ból przy gryzieniu.

Jak leczy się bruksizm u dzieci i czy potrzebna jest szyna?

Leczenie bruksizmu u dzieci zaczyna się zwykle od obserwacji i wyjaśnienia rodzicom, czym jest zgrzytanie, a nie od aparatów. AAPD wymienia szeroki zakres postępowania: edukację rodziców i dziecka, szyny zgryzowe, metody behawioralne, wsparcie psychologiczne i leki, dobierane do przyczyny i nasilenia objawów.

Dowodów na skuteczność konkretnych metod jest niewiele. Przegląd 7 badań z randomizacją, opublikowany w 2023 roku, nie wykazał istotnej poprawy po szynach zgryzowych i fizjoterapii w porównaniu z grupą kontrolną; poprawę po niektórych lekach i wyciągach roślinnych autorzy uznali za niewystarczającą, by ustalić schemat leczenia.

Szyna u małego dziecka ma też ograniczenia praktyczne. AAPD zaznacza, że wzrost wyrostków zębodołowych i wyrzynające się zęby utrudniają stosowanie szyn w uzębieniu mieszanym, czyli mniej więcej między 6. a 11. rokiem życia, więc o szynie decyduje dentysta po badaniu.

Gdy zgrzytaniu towarzyszy chrapanie lub bezdech, najpierw diagnozuje się oddychanie w czasie snu, bo to problem medyczny wymagający osobnego leczenia. W codziennym życiu pomaga to, co AAPD wymienia przy kłopotach ze stawem: odpowiednio długi, nieprzerwany sen, ograniczanie stresorów i unikanie długiego żucia twardych pokarmów lub gumy. Szyny i leczenie bruksizmu u dorosłych opisuje osobny artykuł.

Bruksizm u dziecka w DentalBlue

DentalBlue w Białymstoku prowadzi stomatologię dziecięcą jako jeden z pięciu zespołów specjalistycznych. Na wizycie dentysta bada zęby dziecka, w tym ślady starcia i ukruszenia, oraz ocenia zgryz, a gdy potrzebne jest zdjęcie, wykonuje się je we własnej pracowni radiologicznej kliniki. W cenniku kliniki pozycja „Konsultacja stomatologiczna” w stomatologii dziecięcej kosztuje 300 zł, a „Wizyta Adaptacyjna” 250 zł. Ostateczny zakres i koszt ustala się na wizycie, a ceny mogą się zmienić.