Opryszczkowe zapalenie jamy ustnej u dziecka: objawy, ile trwa, jak pomóc i kiedy jechać do lekarza

Czym jest opryszczkowe zapalenie jamy ustnej?

Opryszczkowe zapalenie jamy ustnej, dokładniej opryszczkowe zapalenie dziąseł i jamy ustnej, to objawowa postać pierwszego zakażenia wirusem opryszczki zwykłej (HSV), zwykle typu 1. Wirus jest bardzo rozpowszechniony: Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) szacuje, że zakażonych HSV-1 jest 3,8 miliarda ludzi przed 50. rokiem życia, czyli 64%.

Pierwsze zakażenie przebiega często bez objawów. Przegląd systematyczny Coppola i wsp. (2023) podaje, że opryszczkowe zapalenie dziąseł i jamy ustnej rozwija się w 13 do 30% pierwszych zakażeń HSV-1, a wytyczna szpitala dziecięcego Royal Children's Hospital w Melbourne wskazuje typowy wiek od 6 miesięcy do 5 lat.

Medycyna Praktyczna podaje, że najczęściej chorują dzieci do 4. roku życia, a częstość zwiększa bliski kontakt w żłobkach. Dzieci zarażają się zwykle od osoby, która wydala wirusa, często bez widocznych zmian, a po zakażeniu wirus pozostaje w organizmie i może później powodować opryszczkę wargową.

Jakie objawy daje opryszczkowe zapalenie jamy ustnej u dziecka?

Opryszczkowe zapalenie jamy ustnej u dziecka zaczyna się nagle, wysoką gorączką, złym samopoczuciem i brakiem apetytu. Medycyna Praktyczna opisuje obrzęknięte, zaczerwienione i bolesne dziąsła, pęcherzyki lub nadżerki na błonie śluzowej, języku, wargach i skórze wokół ust oraz powiększone węzły chłonne.

Pęcherzyki pękają i zostawiają bolesne nadżerki lub owrzodzenia, które mogą krwawić. Ból bywa tak silny, że dziecko odmawia jedzenia i picia. Obrzęk i zaczerwienienie dziąseł pomagają odróżnić tę chorobę od herpanginy, w której dziąsła zwykle nie są zajęte.

Okres od zakażenia do objawów wynosi według Medycyny Praktycznej od 3 do 6 dni. U dziecka, które ssie kciuk, wirus może przejść na palec i wywołać bolesne zakażenie wokół paznokcia, a rzadziej na oko, dlatego ważne jest częste mycie rąk dziecka i opiekunów.

Ile trwa opryszczkowe zapalenie jamy ustnej?

Opryszczkowe zapalenie jamy ustnej trwa zwykle około 2 tygodni: według Medycyny Praktycznej ostre objawy utrzymują się 5 do 7 dni, a zmiany goją się w ciągu około 2 tygodni. Wytyczna Royal Children's Hospital podaje gojenie w 10 do 14 dni, a w ciężkich przypadkach do 3 tygodni.

Zmiany goją się bez blizn, a choroba zwykle ustępuje sama, bez powikłań. Najczęstszym powikłaniem jest odwodnienie, które czasem wymaga leczenia w szpitalu i nawadniania dożylnego, podkreśla lekarka odpowiadająca w serwisie Medycyny Praktycznej.

Dziecko zaraża dłużej, niż trwają objawy: Medycyna Praktyczna podaje, że wirus jest wydalany ze śliną przez około 3 tygodnie. Royal Children's Hospital zaleca, by dziecko, które nie panuje nad śliną, nie chodziło do żłobka ani przedszkola, dopóki zmiany nie przyschną.

Jak pomóc dziecku w domu?

Podstawą leczenia opryszczkowego zapalenia jamy ustnej jest nawadnianie i łagodzenie bólu, podkreśla wytyczna Royal Children's Hospital. Większość dzieci z łagodnym przebiegiem leczy się w domu, pod warunkiem że piją wystarczająco dużo i są pod kontrolą lekarza.

Lek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy oraz jego dawkę dla dziecka dobiera lekarz lub farmaceuta. Żeli do jamy ustnej z salicylanami nie stosuje się u osób poniżej 16 lat, a preparatów z benzokainą u dzieci poniżej 2 lat; Royal Children's Hospital zaznacza też, że skuteczności miejscowych środków znieczulających w tej chorobie nie wykazano.

Leki przeciwwirusowe nie są potrzebne każdemu dziecku. Przegląd Coppola i wsp. (2023) wskazuje na ograniczone dowody ich skuteczności. Według Royal Children's Hospital lekarz rozważa takie leczenie u dziecka z prawidłową odpornością, jeśli od początku choroby nie minęły 72 godziny i występuje silny ból lub odwodnienie. Dzieci z obniżoną odpornością wymagają leczenia przeciwwirusowego, a o rozpoczęciu terapii decyduje lekarz.

• Podawaj płyny często i małymi porcjami, najlepiej chłodne, łyżeczką, przez słomkę lub z kubeczka.
• Proponuj miękkie, chłodne lub letnie jedzenie i odstaw na kilka dni potrawy kwaśne, słone i chrupiące.
• Podawaj lek przeciwbólowy dobrany przez lekarza lub farmaceutę przed posiłkiem, by dziecku łatwiej było pić.
• Smaruj wargi wazeliną, która według Royal Children's Hospital zapobiega ich sklejaniu się.
• Licz mokre pieluchy lub wizyty w toalecie, bo według NHS rzadsze oddawanie moczu może oznaczać odwodnienie.
• Myj ręce dziecka i swoje, nie dziel się z dzieckiem łyżeczką ani kubkiem.

Kiedy z dzieckiem do lekarza, a kiedy na SOR?

Dziecko z gorączką i licznymi owrzodzeniami w jamie ustnej powinien obejrzeć lekarz, a pilnie wtedy, gdy mało pije lub rzadziej oddaje mocz. Wytyczna Royal Children's Hospital za sygnały alarmowe uznaje odwodnienie, zajęcie oka, rozsiew zmian na skórze z atopowym zapaleniem, obniżoną odporność oraz senność, apatię lub zmianę zachowania, które mogą świadczyć o zapaleniu mózgu.

NHS dodaje, że noworodka z objawami zakażenia wirusem opryszczki lekarz może skierować do szpitala. Przy objawach z pierwszej części listy wezwij pomoc pod numer 112 lub jedź na SOR, a przy pozostałych zgłoś się do lekarza tego samego dnia.

• Senność, apatia, trudność w obudzeniu dziecka, drgawki lub nietypowe zachowanie: 112 lub SOR.
• Dziecko prawie nie oddaje moczu, mocz jest ciemny, usta suche, a dziecko wyraźnie osłabione: SOR.
• Dziecko odmawia picia albo oddaje mocz rzadziej niż zwykle: lekarz tego samego dnia.
• Zaczerwienione, bolesne lub łzawiące oko albo zmiany na powiece: lekarz tego samego dnia.
• Szybko szerzące się pęcherzyki na skórze dziecka z atopowym zapaleniem skóry: lekarz tego samego dnia.
• Noworodek, dziecko z obniżoną odpornością albo ponowna gorączka po okresie poprawy: pilna konsultacja.

Czy to opryszczka, choroba dłoni, stóp i ust, herpangina czy afty?

Opryszczkowe zapalenie jamy ustnej najłatwiej odróżnić po zajęciu dziąseł i warg. Choroba dłoni, stóp i ust oraz herpangina to zakażenia enterowirusami, głównie wirusami Coxsackie; w herpanginie zmiany dotyczą przede wszystkim gardła i podniebienia miękkiego, zwykle bez dziąseł, a w chorobie dłoni, stóp i ust owrzodzeniom towarzyszy wysypka na dłoniach i stopach.

Afty nie są zakażeniem i według NHS nie są zaraźliwe; drobne afty goją się same w ciągu 1 do 2 tygodni. Afty i ich leczenie opisujemy w osobnym artykule. Ostateczne rozpoznanie stawia lekarz, zwykle na podstawie wyglądu zmian.

Opryszczka wargowa u dorosłych a wizyta u dentysty

Po pierwszym zakażeniu wirus opryszczki pozostaje w organizmie i może się uaktywniać jako opryszczka wargowa. NHS podaje, że zaczyna się ona mrowieniem, swędzeniem lub pieczeniem, w ciągu 48 godzin pojawiają się pęcherzyki, a zmiana goi się zwykle w ciągu 10 dni; nawrotom sprzyjają między innymi choroba, słońce i miesiączka.

Opryszczka wargowa zaraża od pierwszego mrowienia do pełnego zagojenia. NHS radzi wtedy nie całować nikogo, zwłaszcza niemowląt, bo zakażenie wirusem opryszczki jest dla noworodka groźne; WHO szacuje, że opryszczka noworodkowa zdarza się rzadko, w około 10 na 100 000 porodów.

Z aktywną opryszczką planowe leczenie stomatologiczne lepiej przełożyć. Wytyczne Shropshire Community Health NHS Trust zalecają przesunięcie planowych wizyt do czasu, gdy opryszczka zamieni się w suchy strup lub zniknie, bo zabieg może uszkodzić pęcherzyk i sprzyjać szerzeniu się wirusa; pomocy w nagłych przypadkach udziela się mimo opryszczki. Warto uprzedzić o niej rejestrację przed wizytą.

Jak to wygląda w DentalBlue

Opryszczkowe zapalenie jamy ustnej u dziecka z gorączką leczy przede wszystkim pediatra lub lekarz rodzinny. W DentalBlue w Białymstoku owrzodzenia w jamie ustnej, które nie mijają lub nawracają, ocenia lekarz w czasie wizyty bez bólu, obejmującej zdjęcie panoramiczne, konsultację, badanie i pisemny plan leczenia; w cenniku kliniki kosztuje ona 300 zł, a ostateczny zakres i koszt ustala lekarz, ceny mogą się zmienić. Jeśli przed zaplanowaną wizytą pojawi się opryszczka lub gorączka, termin można zmienić telefonicznie pod numerem 85 748 00 50, od poniedziałku do piątku od 8:00 do 20:00 i w soboty od 8:00 do 16:00.