Lakowanie zębów: na czym polega, czy działa, do jakiego wieku na NFZ i czym różni się od lakierowania

Na czym polega lakowanie zębów?

Lakowanie zębów polega na pokryciu bruzd i zagłębień na powierzchni żującej zębów trzonowych cienką warstwą płynnego materiału, czyli laku, który twardnieje i tworzy szczelną barierę. Bruzdy są na tyle wąskie, że szczoteczka nie sięga ich dna, a zatrzymana w nich płytka bakteryjna łatwo zapoczątkowuje próchnicę.

Najczęściej stosuje się laki na bazie żywicy, utwardzane światłem lub chemicznie; osobną grupą są materiały glasjonomerowe. Lakowanie wykonuje się na zdrowym zębie albo na zębie z bardzo wczesną zmianą bez ubytku, bo jego celem jest zapobieganie, a nie leczenie dziury.

Lakowania nie należy mylić z lakierowaniem, czyli nakładaniem lakieru z fluorem. To dwa różne zabiegi, a ich różnice zestawia tabela w dalszej części tekstu.

Czy lakowanie zębów działa? Co mówią badania

Lakowanie zębów działa: przegląd Cochrane z 2017 roku (38 badań, 7 924 dzieci) wykazał, że u dzieci w wieku od 5 do 10 lat zalakowanie pierwszych stałych trzonowców lakiem żywiczym wyraźnie zmniejsza ryzyko próchnicy na powierzchni żującej po 24 miesiącach. W przeliczeniu oznacza to od 11 do 51% mniej powierzchni z próchnicą, zależnie od tego, jak wysokie było ryzyko wyjściowe.

Przegląd podaje przykład: jeśli bez lakowania próchnica pojawia się na 40% powierzchni, po zalakowaniu dotyczy około 6%. Korzyść widać też po 48 do 54 miesiącach, choć te dane są mniej pewne. Dla laków glasjonomerowych wyniki były niejednoznaczne, a to, który materiał chroni skuteczniej, pozostaje nierozstrzygnięte.

Ważne zastrzeżenie: 5 z 7 kluczowych badań pochodzi z lat 70., sprzed powszechnego stosowania past z fluorem, dlatego liczby warto traktować jako orientacyjne. Wytyczne amerykańskich towarzystw ADA i AAPD z 2016 roku uznają jednak lakowanie za skuteczne w zapobieganiu próchnicy bruzd trzonowców mlecznych i stałych u dzieci i młodzieży.

Kiedy lakować zęby dziecku?

Zęby dziecku lakuje się wkrótce po wyrznięciu powierzchni żującej stałych trzonowców: pierwszych, czyli szóstek, zwykle około 6. roku życia, a drugich, czyli siódemek, około 12. roku życia. Amerykańskie Towarzystwo Stomatologiczne (ADA) zaleca lakowanie trzonowców, gdy tylko się wyrżną, i podkreśla, że im wcześniej, tym lepiej.

Najwięcej zyskują dzieci z głębokimi bruzdami i z wyższym ryzykiem próchnicy. Lakować można też mleczne trzonowce, a ADA podaje, że z lakowania mogą korzystać także dorośli; o wskazaniu decyduje dentysta po obejrzeniu zębów.

Termin lakowania dobrze połączyć z wizytą kontrolną, na której dentysta i tak ocenia, czy nowe zęby już się wyrżnęły i jak wyglądają ich bruzdy. Ząb wyrżnięty tylko częściowo lakuje się zwykle później, gdy jego powierzchnia żująca jest w pełni odsłonięta.

Lakowanie zębów na NFZ: do jakiego wieku i ile razy?

Lakowanie zębów na NFZ przysługuje raz na ząb: pierwsze stałe trzonowce do ukończenia 8. roku życia, a drugie stałe trzonowce do ukończenia 14. roku życia. W internecie wciąż krąży starsza informacja o limicie 7 lat, ale obecne przepisy mówią o 8 latach (stan prawny na 12 października 2026 r.).

Od 2025 roku NFZ finansuje dzieciom także profilaktyczne zabezpieczenie bruzd innymi materiałami, określane jako PRR typu 1. Przepisy nie rozstrzygają jasno, czy uzupełnienie laku po jego wykruszeniu jest finansowane, dlatego warto zapytać o to w gabinecie z umową z NFZ.

Jak przebiega lakowanie i czy boli?

Lakowanie trwa krótko i według ADA nie boli: dentysta czyści i osusza ząb, na kilka sekund nakłada żel przygotowujący szkliwo, spłukuje go, ponownie osusza ząb i wprowadza lak w bruzdy. Na koniec lak utwardza się światłem lampy albo, przy niektórych materiałach, sam.

Po lakowaniu dziecko może od razu jeść i pić: amerykańskie Centrum Kontroli i Prewencji Chorób (CDC) podaje, że nie ma tu żadnych ograniczeń. Kolejne etapy zabiegu wyglądają tak:

• Oczyszczenie powierzchni żującej zęba i jego dokładne osuszenie.
• Nałożenie na kilka sekund kwaśnego żelu, który lekko uszorstnia szkliwo, żeby lak dobrze się trzymał.
• Spłukanie żelu i ponowne osuszenie zęba.
• Wprowadzenie płynnego laku w bruzdy i zagłębienia.
• Utwardzenie laku niebieskim światłem lampy.

Lakowanie a lakierowanie: czym się różnią?

Lakowanie i lakierowanie to dwa różne zabiegi: lakowanie zamyka bruzdy trzonowców trwałą warstwą materiału, a lakierowanie (fluoryzacja lakierem) pokrywa zęby lakierem z fluorem, który wzmacnia szkliwo i nakłada się go okresowo. Zabiegi się uzupełniają, a nie wykluczają.

Lakierowanie chroni wszystkie powierzchnie zębów, także te między zębami i przy dziąśle, których lak nie obejmuje. Lakowanie zabezpiecza z kolei głębokie bruzdy powierzchni żującej, w których szczoteczka ma najtrudniejsze zadanie, a sam fluor nie zawsze wystarcza.

Jak długo trzyma się lak i co, gdy się wykruszy?

Lak trzyma się zwykle kilka lat, ale może się częściowo wykruszyć, dlatego sprawdza się go na wizytach kontrolnych. W przeglądzie badań (Kühnisch i wsp., 2012) po 5 latach w całości utrzymywało się 83,8% laków żywiczych utwardzanych światłem, 64,7% utwardzanych chemicznie i mniej niż 19,3% laków glasjonomerowych i kompomerowych.

ADA podaje, że dentysta ocenia stan laku podczas kontroli i w razie potrzeby nakłada go ponownie. Częściowy ubytek laku nie oznacza od razu próchnicy, ale bruzda przestaje być w pełni zabezpieczona, więc warto go uzupełnić.

Czy lakowanie zębów jest szkodliwe?

Lakowanie zębów nie jest uznawane za szkodliwe: w przeglądzie Cochrane działania niepożądane opisywały tylko 4 badania i w żadnym z nich ich nie odnotowano. Często wraca pytanie o bisfenol A (BPA); ADA odpowiada, że laki zawierają jego śladową ilość, niewystarczającą, by zaszkodzić.

Lakowanie chroni tylko powierzchnię żującą trzonowców. Nie zastępuje mycia zębów pastą z fluorem, ograniczenia słodkich napojów i przekąsek ani kontroli u dentysty, bo próchnica może zacząć się także między zębami i przy dziąśle.

Ile kosztuje lakowanie zębów w DentalBlue

DentalBlue w Białymstoku prowadzi profilaktykę stomatologiczną: higienizację, lakowanie i fluoryzację. W cenniku kliniki lakowanie 1 zęba kosztuje 220 zł, lakowanie z poszerzeniem 260 zł, fluoryzacja 100 zł, a czyszczenie zębów z fluoryzacją u dziecka 250 zł. O tym, czy wystarczy zwykłe lakowanie, czy potrzebne jest lakowanie z poszerzeniem, decyduje dentysta po obejrzeniu bruzd. Ostateczny zakres i koszt ustala się na wizycie, a ceny mogą się zmienić. Termin wizyty można ustalić telefonicznie.