Inlay i onlay: co to jest, kiedy zamiast wypełnienia lub korony, ile wytrzymuje i ile kosztuje

Co to jest inlay, onlay i overlay?

Inlay, onlay i overlay to uzupełnienia pośrednie, czyli wykonane poza ustami pacjenta, dopasowane do opracowanego ubytku i trwale osadzone w zębie. Słownik medyczny MeSH amerykańskiej Narodowej Biblioteki Medycyny opisuje inlay jako uzupełnienie z metalu, porcelany lub tworzywa wykonane na kształt ubytku i zacementowane w zębie, a onlay jako uzupełnienie, które dodatkowo pokrywa powierzchnię żującą. Po polsku wszystkie trzy nazywa się wkładami koronowymi.

Różnica między nimi dotyczy tego, ile powierzchni żującej obejmują. Wybór nie jest kwestią gustu, tylko tego, jak dużo zdrowej tkanki zostało i czy guzki są na tyle mocne, by obejść się bez ich pokrycia.

• Inlay wypełnia ubytek wewnątrz zęba i nie pokrywa guzków.
• Onlay obejmuje ubytek oraz jeden lub kilka guzków, które zastępuje albo osłania.
• Overlay pokrywa całą powierzchnię żującą zęba, ale w przeciwieństwie do korony nie obejmuje jego ścian bocznych dookoła.

Inlay czy wypełnienie: kiedy wkład ma przewagę?

Inlay lub onlay ma przewagę nad wypełnieniem przy dużym ubytku w zębie bocznym, zwłaszcza gdy osłabione są guzki, a zwykła plomba musiałaby odtwarzać kilka powierzchni naraz. Przy małym ubytku wkład nie jest potrzebny, bo dobre wypełnienie kompozytowe usuwa tylko chorą tkankę i powstaje w jednej wizycie.

Za wkładem przy dużych ubytkach przemawiają dane o wypełnieniach. W metaanalizie danych pacjentów z 12 badań nad wypełnieniami kompozytowymi w zębach bocznych każda dodatkowa powierzchnia wypełnienia zwiększała ryzyko niepowodzenia o 30 do 40% (Opdam i wsp., 2014). Starszy przegląd wykazał też, że uzupełnienia pośrednie w zębach bocznych miały niższy średni roczny odsetek niepowodzeń niż wypełnienia bezpośrednie (Manhart i wsp., 2004), choć od tamtego czasu kompozyty się poprawiły.

Nie każde porównanie wypada na korzyść wkładu. W przeglądzie badań z losowym przydziałem inlaye kompozytowe wykonane w pracowni nie różniły się istotnie od wypełnień kompozytowych po 5 ani po 11 latach, choć badań było tylko 3 (Angeletaki i wsp., 2016).

Inlay, onlay czy korona: porównanie

Inlay i onlay oszczędzają więcej tkanki niż korona, która wymaga oszlifowania zęba dookoła. W badaniu laboratoryjnym na modelach zębów przednich opracowanie pod koronę usuwało od 63 do 72% tkanki korony zęba (Edelhoff i Sorensen, 2002), dlatego wkład jest rozważany wtedy, gdy zdrowej tkanki zostało dość, by koronę odłożyć.

Trwałość obu rozwiązań w badaniach jest zbliżona. Przegląd 9 badań podał średnie przetrwanie inlayów na poziomie 90,89%, onlayów 93,50% i koron 95,38%, z przetrwaniem po 5 latach powyżej 90% we wszystkich grupach; metaanaliza nie była możliwa (Vagropoulou i wsp., 2018).

Ile wytrzymuje inlay i onlay?

Inlay i onlay ceramiczny wytrzymuje w badaniach zwykle wiele lat: w przeglądzie 14 badań przetrwanie wkładów z ceramiki szklanej i skaleniowej wyniosło od 92 do 95% po 5 latach i 91% po 10 latach (Morimoto i wsp., 2016). Najczęstszymi przyczynami niepowodzeń były pęknięcie lub odprysk (4%), powikłania wymagające leczenia kanałowego (3%), próchnica wtórna (1%) i odklejenie (1%).

W tym samym przeglądzie wkłady w zębach martwych, czyli po leczeniu kanałowym, wypadały gorzej niż w zębach z żywą miazgą. Starszy przegląd podał średnie roczne odsetki niepowodzeń w zębach bocznych: 1,4% dla wkładów ze złota, 1,7% dla ceramiki frezowanej CAD/CAM, 1,9% dla ceramiki i 2,9% dla wkładów kompozytowych (Manhart i wsp., 2004).

Liczby z badań opisują grupy pacjentów, a nie konkretny ząb. Na trwałość wkładu wpływają też higiena, ryzyko próchnicy, siły zgryzu i regularne kontrole, na których lekarz sprawdza szczelność brzegów.

Inlay kompozytowy, ceramiczny czy złoty: materiały i ceny

Inlay lub onlay może być wykonany z kompozytu, ceramiki lub złota, a materiał wpływa na wygląd, sposób osadzenia i cenę. Dwukrzemian litu to rodzaj ceramiki szklanej; w najnowszym przeglądzie koron z 2026 r. korony monolityczne z tego materiału miały najwyższe przetrwanie po 5 latach, 98,5% (Pjetursson i wsp., 2026), choć dane te dotyczą koron, nie wkładów.

W cenniku kliniki „Inlay/Onlay kompozytowy” kosztuje 1 200 zł, „Inlay/Onlay porcelanowy” 1 800 zł, a „Inlay/Onlay/Overlay dwukrzemian litu” 1 900 zł. Ostateczny zakres i koszt lekarz ustala na konsultacji, a ceny mogą się zmienić.

Jak wygląda zakładanie inlayu lub onlaya?

Zakładanie inlayu lub onlaya trwa zwykle dwie wizyty, bo między nimi pracownia protetyczna wykonuje wkład na podstawie wycisku lub skanu. Wkład może też powstać w technologii CAD/CAM, czyli zostać zaprojektowany komputerowo i wyfrezowany z bloczka ceramiki.

Typowa kolejność etapów wygląda tak:

• Badanie i zdjęcie, na podstawie których lekarz ocenia głębokość ubytku, stan miazgi i grubość ścian zęba.
• Usunięcie próchnicy lub starego wypełnienia i nadanie ubytkowi kształtu, który pozwoli wsunąć wkład.
• Wycisk albo skan wewnątrzustny i wybór koloru materiału.
• Założenie wypełnienia tymczasowego, które chroni ząb do następnej wizyty.
• Przymiarka wkładu, jego przyklejenie lub zacementowanie i dopasowanie zgryzu.

Kiedy inlay lub onlay nie jest dobrym wyborem?

Inlay lub onlay nie jest dobrym wyborem, gdy ubytek jest mały, bo wtedy wypełnienie usuwa mniej tkanki i powstaje w jednej wizycie. Nie sprawdzi się też wtedy, gdy ząb stracił większość ścian albo pęknięcie sięga głęboko, bo potrzebna jest wtedy korona lub inna odbudowa.

Ząb po leczeniu kanałowym wymaga osobnej oceny. Onlay lub overlay, które pokrywają guzki, bywają dla zębów bocznych po leczeniu kanałowym rozwiązaniem pośrednim między wypełnieniem a koroną, ale wkłady w zębach martwych wypadały w badaniach gorzej (Morimoto i wsp., 2016). Szczegóły opisuje osobny artykuł o odbudowie zęba po leczeniu kanałowym.

Przy wysokim ryzyku próchnicy najpierw warto opanować jej przyczyny, bo próchnica wtórna przy brzegach należy do powodów niepowodzeń zarówno wypełnień, jak i wkładów.

Jak to wygląda w DentalBlue

W DentalBlue w Białymstoku wypełnienia oraz inlaye i onlaye należą do zakresu usług kliniki, a protetyka działa w tym samym budynku, więc przy dużym ubytku lekarz może porównać wypełnienie, wkład i koronę w jednym planie. Zdjęcia wewnątrzustne i pantomogram wykonuje własna pracownia radiologiczna kliniki. Pacjent bez bólu może zacząć od „Wizyty bez bólu” (300 zł), która kończy się pisemnym planem leczenia, a pacjent z bólem od „Wizyty z bólem” (340 zł). Ostateczny zakres i koszt ustala lekarz, a ceny mogą się zmienić.