Resekcja wierzchołka korzenia (apicektomia): kiedy się ją wykonuje, jak przebiega i jak wygląda gojenie

Czym jest resekcja wierzchołka korzenia?

Resekcja wierzchołka korzenia, nazywana też apicektomią, to zabieg chirurgiczny, w którym lekarz przez dziąsło i kość dociera do końca korzenia, usuwa tkankę zapalną oraz wierzchołek korzenia, a kanał zamyka wypełnieniem od dołu. Wytyczna Europejskiego Towarzystwa Endodontycznego (ESE) z 2023 roku opisuje ten zabieg jako łyżeczkowanie zmiany, odcięcie wierzchołka oraz opracowanie i wypełnienie końca kanału.

Amerykańskie Stowarzyszenie Endodontów (AAE) nazywa resekcję najczęstszym zabiegiem chirurgii endodontycznej, potrzebnym wtedy, gdy po leczeniu kanałowym zapalenie lub zakażenie w kości wokół końca korzenia się utrzymuje. Gdy zabieg prowadzi się w dużym powiększeniu mikroskopu lub endoskopu, mówi się o mikrochirurgii endodontycznej.

Potocznie zabieg bywa nazywany resekcją zęba, choć usuwa się tylko końcowy fragment korzenia, a ząb zostaje w łuku. Resekcja nie zastępuje leczenia kanałowego, tylko je uzupełnia, gdy samo leczenie od strony korony nie wystarcza.

Kiedy wykonuje się resekcję wierzchołka korzenia?

Resekcję wierzchołka korzenia wykonuje się, gdy zapalenie przy korzeniu nie goi się po leczeniu kanałowym, a powtórzenie leczenia od strony korony jest niewykonalne, nieskuteczne albo zbyt ryzykowne dla zęba. Wytyczna ESE z 2023 roku stwierdza, że dowody nie wskazują różnicy w skuteczności między zabiegiem przy wierzchołku a leczeniem kanałowym lub jego powtórzeniem, i dopuszcza chirurgię, gdy leczenie niechirurgiczne jest niewykonalne.

Przegląd Cochrane z 2016 roku nie znalazł wyraźnej przewagi resekcji nad powtórnym leczeniem kanałowym w gojeniu po roku (RR 1,15) ani po 4 i 10 latach, przy dowodach bardzo niskiej jakości. Ból w pierwszym tygodniu zgłaszało za to więcej osób po zabiegu chirurgicznym (RR 3,34).

Wytyczne brytyjskiego Królewskiego Kolegium Chirurgów (RCS) z 2020 roku wymieniają sytuacje, w których resekcja jest wskazana.

• Kanału nie da się wysuszyć i wypełnić, bo mimo kolejnych opracowań stale pojawia się w nim wysięk.
• Zmiana przy korzeniu daje objawy lub się powiększa mimo prawidłowego leczenia kanałowego.
• Powtórne leczenie się nie udało albo wymagałoby usunięcia wkładu z dużym ryzykiem pęknięcia korzenia lub zniszczenia korony czy mostu.
• Wady budowy zęba lub skutki wcześniejszego leczenia uniemożliwiają dotarcie do kanału od strony korony.
• Potrzebna jest biopsja tkanki przy korzeniu do badania histopatologicznego.
• Trzeba obejrzeć korzeń, bo lekarz podejrzewa perforację albo pęknięcie.

Kiedy resekcja nie jest dobrym rozwiązaniem?

Resekcja nie jest dobrym rozwiązaniem, gdy ząb ma złe rokowanie z innych powodów niż sama zmiana przy wierzchołku. Wytyczne RCS z 2020 roku wymieniają sytuacje, w których wyniki zabiegu są gorsze.

Powtórną resekcję tego samego zęba RCS radzi rozważać ostrożnie, bo badania zgodnie podają mniejsze szanse wygojenia po drugim zabiegu. Gdy przeciwwskazania przeważają, alternatywą jest usunięcie zęba i uzupełnienie luki.

• Pęknięcie korzenia.
• Ząb, którego nie da się odbudować, albo nieszczelna odbudowa od strony korony.
• Choroba przyzębia połączona ze zmianą przy korzeniu, czyli zmiana przyzębno-endodontyczna.
• Zbyt mało kości wokół zęba albo korzeń, który po skróceniu byłby za krótki.
• Trudny dostęp do końca korzenia, gdy ryzyko zabiegu przewyższa korzyści.
• Nieopanowana wcześniej choroba w jamie ustnej albo czynniki z historii zdrowia ważne przy każdym zabiegu chirurgicznym.

Jak przebiega resekcja wierzchołka korzenia krok po kroku?

Resekcja wierzchołka korzenia odbywa się w znieczuleniu miejscowym i składa się z kilku etapów, które opisują AAE i wytyczne RCS. Przed zabiegiem lekarz ocenia zdjęcie wewnątrzustne, które według RCS w większości przypadków wystarcza do planowania.

Tomografię CBCT RCS zaleca wtedy, gdy zwykłe zdjęcia nie dają wystarczającej informacji, zwłaszcza przy zębach blisko kanału nerwu w żuchwie albo zatoki szczękowej. Wskazania i dawki promieniowania omawia artykuł o CBCT i pantomogramie.

Od materiału zależy szczelność zamknięcia kanału od dołu. W przeglądzie Cochrane z 2016 roku wypełnienie końca kanału materiałem MTA dawało lepsze gojenie po roku niż samo wygładzenie istniejącego wypełnienia z gutaperki (RR 1,60, jedno badanie), a metaanaliza z 2013 roku wiązała lepsze wyniki z MTA i z mikroskopem zabiegowym (Tsesis i wsp., 2013).

• Znieczulenie miejscowe okolicy zęba.
• Nacięcie i odwarstwienie dziąsła, żeby odsłonić kość nad korzeniem.
• Otwarcie kości i usunięcie tkanki zapalnej spod wierzchołka; tkankę można przesłać do badania histopatologicznego.
• Odcięcie końca korzenia i opracowanie końcowego odcinka kanału, często końcówkami ultradźwiękowymi.
• Wypełnienie końca kanału materiałem biozgodnym, na przykład MTA.
• Ułożenie dziąsła na miejscu, założenie szwów i zdjęcie kontrolne po zabiegu.

Jak skuteczna jest resekcja wierzchołka korzenia?

Badania podają, że resekcja wierzchołka korzenia wykonana nowoczesną techniką kończy się wygojeniem w około 9 na 10 przypadków. Przegląd 21 badań podaje 94% powodzeń mikrochirurgii endodontycznej i 59% przy technice tradycyjnej, a szansa powodzenia była przy mikrochirurgii 1,58 raza większa (Setzer i wsp., 2010).

Metaanaliza z 2013 roku, ograniczona do nowoczesnej techniki, podaje 89% powodzeń po roku; zabiegi w powiększeniu mikroskopu lub endoskopu wypadały lepiej niż w lupach (Tsesis i wsp., 2013). Wytyczne RCS przytaczają badanie, w którym 98% zębów pozostało w ustach od 4 do 10 lat po zabiegu, i zaznaczają, że z czasem odsetek wygojeń nieco spada.

Na rokowanie wpływają według RCS brak bólu i objawów przed zabiegiem, zmiana mniejsza niż 5 mm, dobrze skondensowane dotychczasowe wypełnienie kanału, użycie dużego powiększenia i MTA oraz to, czy zabieg jest pierwszy, czy powtórny. To średnie z badań, a nie prognoza dla konkretnego zęba.

Jak wygląda gojenie po resekcji wierzchołka korzenia?

Gojenie po resekcji wierzchołka korzenia przebiega zwykle łagodnie: AAE podaje, że dolegliwości po zabiegu są najczęściej niewielkie, a większość pacjentów wraca do zwykłych zajęć następnego dnia. Według RCS ból lub obrzęk zwykle zmniejszają się po pierwszych 3 dniach, a u większości pacjentów objawy ustępują całkowicie do drugiego tygodnia.

Kość wokół końca korzenia odbudowuje się przez kolejne miesiące, dlatego wynik ocenia się na zdjęciach kontrolnych, a nie po ustąpieniu dolegliwości. RCS zaleca kontrolę kliniczną i zdjęcie co rok do 4 lat po zabiegu.

Tabela pokazuje typowy przebieg gojenia. Z gabinetem trzeba się skontaktować, gdy pojawi się któryś z sygnałów z listy pod tabelą.

• Ból lub obrzęk, które po trzecim dniu narastają zamiast słabnąć.
• Gorączka i powiększone węzły chłonne mogą świadczyć o zakażeniu: skontaktuj się pilnie z gabinetem. Po rozpoczęciu leczenia RCS zaleca ponowną ocenę w ciągu 24 do 48 godzin.
• Krwawienie z rany, które nie ustaje mimo ucisku.
• Obrzęk utrudniający oddychanie lub przełykanie: SOR lub 112.

Resekcja czy usunięcie zęba: jak się decyduje?

Resekcja ma sens, gdy korzeń jest cały, ząb da się szczelnie odbudować i ma dość kości wokół, a usunięcie zęba jest właściwszą drogą przy pęknięciu korzenia, zębie niemożliwym do odbudowy albo po nieudanym zabiegu, gdy kolejny ma małe szanse. Pełne porównanie powtórnego leczenia, resekcji i usunięcia zawiera artykuł o powtórnym leczeniu kanałowym.

Usunięcie zęba nie kończy leczenia, bo lukę trzeba zwykle uzupełnić implantem, mostem albo protezą. Przegląd Cochrane z 2013 roku podaje, że implanty tradycyjnie pozostawia się bez obciążenia na 3 do 8 miesięcy, więc od ekstrakcji do korony na implancie mija zwykle kilka miesięcy, a ząb po resekcji pozostaje w łuku przez cały okres gojenia kości.

Decyzję lekarz podejmuje po badaniu i zdjęciu, a często po tomografii, biorąc pod uwagę także stan przyzębia i plan odbudowy zęba.

Ile kosztuje resekcja wierzchołka korzenia i czy jest na NFZ?

Koszt resekcji wierzchołka korzenia zależy od zakresu zabiegu i tego, czy potrzebna jest tomografia lub badanie histopatologiczne. W cenniku kliniki „Resekcja wierzchołka korzenia” kosztuje 500 zł, „Resekcja wierzchołka korzenia z biomateriałem” 1 500 zł, „Tomografia komputerowa- szczęka lub żuchwa” 300 zł, a „Badanie histopatologiczne” 100 zł. Ostateczny zakres i koszt ustala lekarz po badaniu, a ceny mogą się zmienić.

Na NFZ resekcja wierzchołka korzenia jest w wykazie świadczeń chirurgii stomatologicznej tylko dla zębów przednich, od kła do kła w obu łukach, i tylko u dzieci i młodzieży do 18. roku życia. Dorośli nie mają tego zabiegu w wykazie świadczeń finansowanych przez NFZ (rozporządzenie MZ, t.j. Dz.U. 2025 poz. 615, załącznik nr 5, stan prawny na 24 października 2026).

Jak to wygląda w DentalBlue

W DentalBlue w Białymstoku tomografię CBCT, pantomogram i zdjęcia wewnątrzustne wykonuje własna pracownia radiologiczna kliniki, więc zmianę przy korzeniu można ocenić przed decyzją o zabiegu bez kierowania na zdjęcie gdzie indziej. Leczenie i powtórne leczenie kanałowe prowadzi się także pod mikroskopem. Zabiegi chirurgii stomatologicznej wykonuje się w znieczuleniu miejscowym albo, u pacjentów zakwalifikowanych na łączonej konsultacji stomatologiczno-anestezjologicznej, w znieczuleniu ogólnym. Termin konsultacji można ustalić telefonicznie.